Block title
Block content

"'Acaba amelim sahih oldu mu?' der, iade eder. Şu yaranın iki merhemi var." Konuyu; Üstadımızın nazara verdiği iki merhem ve iki ilaç noktasında tedavi maksatlı bir makale olarak ele alır mısınız?

 
Cevap

Değerli Kardeşimiz;

"Emirle güzelliğin, nehiyle çirkinlik tahakkuk etmesi"

İbadetlerin illeti emir, haramlardan sakınmanın illeti ise nehiydir. Yani, “Biz niçin oruç tutuyoruz?” sorusunun cevabı, “Allah böyle emrettiği için.” şeklindedir. Oruç tutmanın bir hayli de faydası vardır. Ramazan Risalesi bu hikmetleri çok güzel ortaya koymuştur. Ama Üstadımızın değişik vesilelerle ders verdiği gibi, biz ibadetleri bu faydalar için yapmıyoruz.

Orucu örnek verelim: Ayet-i kerîmede orucun Ramazan ayında tutulması emredildiği halde, bir kişi başka aylarda on ay oruç tutsa oruç borcu üzerinden sakıt olmaz. Yahut oruca imsakla başlandığı ve akşama kadar yeme içme yasağı olduğu halde,  bir insan güneşin doğuşunu müteakip oruca başlasa da yatsından tâ üç saat geçinceye kadar aç kalsa oruç tutmuş olmaz. Orucun hikmetleri bu ikinci halde de fazlasıyla yerine gelmiştir ama emredildiği gibi yapılmadığı için bu açlık, oruç olmamıştır.

Demek ki ibadetlerde esas olan emre uymak, kulluğunu hatırlamak, bunun gereğini şuurlu bir şekilde yerine getirmektir. Zaten ibadetlerin bir kısmının hikmetlerini bilmemiz söz konusu olmaz. Meselâ, sabah namazını niçin iki rekat kılarız da öğleyi dört, akşamı üç kılarız. Bunun hiçbir izahı yoktur. Bu sorunun tek cevabı: Rabbimiz öyle emrettiği için.

Biz, sabah namazının farzını iki rekat kılmakla emre uymuş oluruz, akşamınkini de üç rekat kılmakla... Mesele, rekat sayılarında değildir, esas olan emre uymaktır. Bu incelik Mutezile Mezhebinde ihmal edilir. Onlar, Üstadımızın naklettiği gibi, şöyle derler:

"Medâr-ı teklif olan ef'al ve eşya, kendi zâtında, âhiret itibarıyla ya hüsnü var, sonra o hüsne binaen emredilmiş veya kubhu var, sonra ona binaen nehyedilmiş.”

Bu hüküm, helal ve haram gıdalarda bir derece geçerli olabilir, bir derece diyoruz çünkü bazı kavimlere helal olan gıdaların başka kavimlere haram kılındığı da bir vakıadır. Eğer bir gıdanın helal olmasında esas olan onun güzelliği olsa idi bütün insanlar ve bütün devirler için onun helal olması gerekirdi.

Bu hüküm, ibadetler için hiç geçerli değildir. Namaz örneğimize tekrar dönelim. Sabah namazını üç rekat kılmamızın ne gibi bir kötülüğü vardır ki ondan dolayı yasaklanmış olsun da iki rekat olması farz kılınmış olsun. Bu soruya bir cevap bulmak mümkün değildir. Keza, orucu bir başka ayda tutmanın nasıl bir çirkinliği vardır ki, o ayda değil de Ramazan ayında farz kılınmıştır. Bu sorunun da cevabı verilemez.

O halde söz Ehl-i sünnet âlimlerinindir: Allah bir ibadeti kaç rekat emretmişse onun güzelliği o kadar rekat kılınmasındadır. Keza oruç tutmayı hangi ay için farz kılmışsa, orucun güzelliği o ayda tutulmasıyla ortaya çıkar.

Kudret kitabı olan kâinatta bunun sonsuz denecek kadar örnekleri vardır. Kendi bedenimizden bir örnek verelim. Elimizdeki parmakların beş tane olması, gözlerimizin iki tane olması burnumuzun ise bir tane olması güzeldir. 

“Emrolunduğun gibi dosdoğru ol.”(Hûd, 11/112)

emri, bütün müminlere de verilmiştir. İnancımızın doğru olması, iman hakikatlerine ehl-i sünnet itikadına göre inanmamızla gerçekleştiği gibi, ticaretteki doğruluğumuz yalandan, faizden, ihtikârdan uzak bir ticaret yapmakla gerçekleşir. 

İbadetlerimizin de dosdoğru olması onların emredildiği gibi kılınmasıyla gerçekleşir. Bu hakikatten gaflet eden bazı vesveseli insanlar, ibadeti çok daha mükemmel yapacağım derken bazı aşırılıklara sapar ve hataya düşerler. Meselâ, oruçlu kimsenin iftarda ve sahurda az da olsa bir şeyler yemesi gerekir. Çok daha mükemmel oruç tutacağım diye hiç iftar ve sahur yapmadan günlerce aç kalan kişi takva adı altında kerahete düşer.

Mâide sûresinin 87. ayetinde mealen şöyle buyrulur:

“Ey iman edenler! Allah’ın size helal kıldığı iyi ve temiz şeyleri (siz kendinize) haram kılmayın ve sınırı aşmayın. Allah sınırı aşanları sevmez.”

Bu ayetin ve bir sonraki ayetin nüzul sebebi hakkında şu bilgi verilir: Bir grup sahabenin gündüzleri devamlı oruç tutmaya, geceleri uyumadan namaz kılmaya, kadınlarının yanına gitmemeye, et yememeye,..., azmettiklerini duyan Allah Resulü (asm.) onların yanına giderek, “Ben böyle bir kulluk şekliyle emrolunmadım.” diye ikazlarına başlar ve sözlerini şu ifadelerle tamamlar: “Benim yolumdan çıkan benden değildir.”

İşte bu muhterem zatlar, kendilerince, takva zannıyla bir nevi vesveseye kapılarak Peygamberimizin (asm.) sünnetine ters düşen bir yola girmişler ve O’nun müdahalesiyle hatalarından dönmüşlerdir.

Takva zannıyla yanlış yola girme vesvesesine, özellikle abdest ve namaz konusunda daha fazla düşülür. Bir mümin, abdestini emredildiği gibi aldı mı mesele tamamdır. Daha fazla hassasiyet göstererek üç kere yıkaması gereken bir organını beş kere yıkadı mı buna takva denmez, vesvese denir. Üç kere yıkanacak bir organı beş kere yıkamak daha iyi olsaydı üç rekatlık bir namazı da beş rekat kılmak daha makbul olurdu.

Su bulunmayan yerde teyemmüm caizdir. Su ile yıkanmak zatında güzel olduğu için abdestin su ile alınması şart olsaydı teyemmümle abdest caiz olmazdı. “Dinde zorluk yoktur.” ve “Din kolaylıktır.” hükümlerine uyuluyor ve su olmayınca teyemmümle abdest alınabiliyor. Mesele suda veya toprakta değil, söz dinlemekte, emir tutmaktadır. Teyemmüm yapan kişi de emir dinlemiş olur, su ile abdest alan kişi de.

Bu gibi vesveselere düşmemenin yolu ibadetlerimizi emredildiği gibi dosdoğru yapmaya çalışmak, ama huzur ve huşu noktasında kendimizi fazla zorlamamak, huzura engel hallerden de mümkün olduğu kadar uzak kalmaya dikkat etmektir. 

Bir başka örnek: Hanefi mezhebinde vücuttan kan çıkınca abdest bozulur. Kan çıkması zatında çirkin olduğu için abdest bozulsaydı, Şafii mezhebinde de bozulması gerekirdi. Şafii mezhebinde kadına el değdiğinde abdestin bozulması da bunun gibidir.

Bizler içtihat yapmaya yetkili olmadığımıza göre fıkıh meselelerinde bir müçtehide uymak durumundayız. Bir Hanefi, kan çıktığında abdest almakla emre uymuş olur, bir Şafii de kadına eli değdiğinde abdest almakla. Marifet, ne kadında ne de kanda değil emre uymadadır. 

Keza, bir dönem, Mescid-i Aksaya karşı namaz kılınıyordu, daha sonra emr-i İlâhî ile Kâbe’ye karşı namaz kılınmaya başlandı. Eğer Kâbe’ye karşı namaz kılmak zatında güzel oluğu için farz kılınmış olsaydı, Mescid-i Aksaya karşı kılınan namazların kabul olmaması gerekirdi. Her iki halde de emir tutulmuştur, esas olan mescitlere yönelmek değil, emre uymaktır. 

Oruç ibadeti geçmiş kavimlerde de vardı. Ancak Ramazanda bir ay oruç tutmak Müslümanlara mahsus. Eğer, oruç zatında güzel olduğu için farz kılınmış olsaydı, önceki kavimlerin oruçlarının kabul olmaması gerekirdi.

Peygamberlerin insanlara tebliğ ettikleri iman hakikatlerinde tam bir ittifak olduğu halde, şeriatlarda, emir ve yasaklarda bunu görmek mümkün olmaz. Her kavim ayrı bir şeriatla yükümlü kılınmıştır. Ve yine her kavim kendisine emredileni yapmakla istikameti bulmuştur. Bunlardan sadece birisi zatında güzel olduğu için va’z edilmiş olsa idi diğer bütün ibadetlerin batıl olması gerekirdi. Bir kavme helal kılınan bir şey bir başkasına haram kılınabiliyor.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editör

Paylaş
BENZER SORULAR
Yükleniyor...