Block title
Block content

Altıncı Asıl'da nazara verilen mesail, bazı yerlerde tekraren zikredilmektedir. Burayı da rahatlıkla anlayabilmemiz için bir iki misalle izahını istirham ediyoruz?

 
Cevap

Değerli Kardeşimiz;

"Altıncı Asıl: Beynennâs iştihar bulmuş bâzı hikâyeler bulunuyor ki, durûb-u emsâl hükmüne geçer. Hakiki mânâsına bakılmaz; ne maksad için sevk edilir, ona bakılır. İşte bu nev'den beynennâs teârüf etmiş bâzı kıssa ve hikâyâtı, Resûl-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm, bir maksad-ı irşâdî için temsil ve kinâye nev'inden zikredivermiş. Şu nevi meselelerin mânâ-i hakikisinde kusur varsa, örf ve âdât-ı nâsa âittir ve teârüf ve tesâmû-u umumîye râcîdir."(1)

Tarih boyunca insanların, teşbîhli/metaforlu anlatımı kullandıklarını görmekteyiz. Benzetme sanatını sadece edebiyatçılar değil, aynı zamanda filozoflar ve bilginler de kullanmış, o sanattan faydalanmışlardır.

Bu konuyu açıklayan en güzel ifadelerden biri, "Teşbihte hata olmaz." sözüdür. Bir konuyu teşbih ve temsille anlatacaksanız, vereceğiniz örneğin hatalı olmasına bakmaz, vereceği mesaja bakarsınız. Çünkü içinde bulunduğunuz toplum, bunu o şekilde daha iyi anlayacak ve maksadı daha iyi ifade etmiş olacaksınız.

Örneğin, konuyla hiçbir ilgisi olmayan bir söz üzerine, "Dam başında saksağan, vur beline kazmayı." diyebilirsiniz. Dinleyenler bu sözün manasına bakmadan sadece verdiği mesaja yoğunlaşırlar.

Hz. Peygamber (asm)’in de, o toplumun içinde yetişen bir Zât olarak, onların dilleri ile konuşması ve onların istimal ettikleri teşbîhleri kullanması elbetteki gayet tabiî bir durumdur.

Arapların haddi aşan, inatçı olan her şeye "şeytan" demeleri âdetlerinden olduğu gibi, şekli ve görünüşü çirkin olan şeyleri de şeytanlara benzetirlerdi. Güzel olanları da meleklere teşbîh ederlerdi.

Böylece kötü ve şerli şeylerin en çok sembolize edildiği nesne şeytan, güzel ve hayırlı şeylerin benzetildiği şey de melek olmaktadır. Şeytanın sembol olarak kullanılmasına şu hadîsi örnek verebiliriz:

Hz. Peygamber (asm) saç bakımı iyi olmayan bir kişinin durumunu şeytana benzetmiş ve böyle bir hâlde olmanın iyi bir durum olmadığını böylece beyan etmiştir.

Bir adam saçı sakalı dağınık bir vaziyette Hz. Peygamber’in yanına gelir, Hz. Peygamber eliyle, adama işaret ederek sanki saç bakımını yapmasını emreder. Adam saçını sakalını düzelterek geri gelir ve Peygamber (asm);

“Şu hâl, sizden birinizin şeytan gibi saçı dağınık bir vaziyette gelmesinden daha hayırlı değil mi?” buyurur.(2)

Hadîste de görüldüğü gibi, Hz. Peygamber (asm), herkesin âşinâ olduğu böyle benzetmelerle, saçı başı dağınık olmanın iyi bir hâl olmadığını izah sadedinde, şeytana benzetmek suretiyle beyan etmiştir.

Diğer bir misal, Hz. Aişe validemizin bir sözüyle ilgilidir. O şöyle demiştir:

“Bir ay geçerdi. Ardından bir ay daha, bir ay daha…  Allah Rasûlü (asm)’in evinde ateş yanmazdı. (Yeğeni Urve anlatıyor) Dedim ki:

'Ey teyze ne yerdiniz, ne ile geçinirdiniz?' (Dedi ki)

Hurma ve sudan ibaret olan şu iki siyah ile geçinip yaşardık.”(3)

Görüldüğü gibi rivayette, Hz. Aişe (ra) Hurma ile beraber suya da siyah demektedir. Suyun siyah olmadığı ise aşikâr bir durumdur. Fakat suya mecaz yoluyla siyah diyen, o zamanın kültürüdür. Eğer bu mecazda bir isabetsizlik varsa, Hz. Aişe’ye değil, o zamanın yaygın kabulüne ait bir kusur olur.

İşte Üstad Hazretlerinin beyanına göre, bazı hadis-i şeriflerde görülebilen bazı garib tabirlerin bir nedeni de o zamanın Arap toplumunda böyle kullanılıyor olmasıdır. Bunlara “galat-ı meşhur”, yani ‘meşhur yanlış’ tabir edilir ve genel kabul gördüğünden kusur olarak görülmezler.

Eğer bu durum iyi anlaşılmazsa, hadiste geçen bazı teşbihler, meseller ve atasözleri hatalı kabul edilerek hadise ilişilebilir. Halbuki bunlarda bir kusur varsa, onların kaynağı olan örf, âdet ve anlayışlardır, hadise ait değildir.

Dipnotlar:

(1) bk. Sözler, Yirmi Dördüncü Söz, Üçüncü Dal.

(2) bk. Muvatta, Şaar, 7.

(3) bk. Müslim, Zühd 26.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editör

Kategorisi: Üçüncü Dal, Altıncı Asıl | Yazar: Ahmet ÇOLAK (Dr) | Okunma Sayısı: 1639 | Word indir | Pdf indir
Paylaş
BENZER SORULAR
Yükleniyor...