Amellerin sevap ve faziletine dair bazı hadis-i şeriflerin terğib ve terhib makamında olduğu ifade edilmektedir. Ancak Muhakemat’ta bu terğib ve terhibde ileri giden hikmetsiz vaizler tenkit edilmektedir. Buradaki farklılığı nasıl anlamalıyız?

Cevap

Değerli Kardeşimiz;

Bir konuda hadis varsa, aktarmak gerekir. Bu durum dinimizin terğib ve terhib maksadına hizmet eder.

Ancak, alakalı rivayetleri, sadece aktarmak yeterli olmaz, onların tabiri, tevili ve zamanın insanlarının anlayacağı tarzda izah edilmesi gerekir.

Eğer hikmete muvafık bir izahat yapılmayıp, yanlış anlaşılmaya sebep olunacaksa, o hadis-i şerifleri aktarmamak daha hikmetli olur.

Hadis olarak bilinen, ancak uydurma olan rivayetlerin asla aktarılmaması gerekir. Nitekim Üstadımız, kalplerin ziyalanması için sahih hadislerin yeterli olduğunu ve uydurma bilgilere asla ihtiyaç olmadığını ifade eder:

“Tergib veya terhib için avamperestane terviç ve teşvikle bazı ehadis-i mevzuayı İbni Abbas gibi zatlara isnad etmek, büyük bir cehalettir. Evet, hak müstağnidir. Hakikat ise, zengindir. Tenvir-i kuluba ziyaları kafidir. Müfessir-i Kur'an olan ehadis-i sahiha bize kifayet eder. Ve mantığın mizanıyla tartılmış olan tevarih-i sahihaya kanaat ederiz.”(1)

Bununla beraber, bazı âlimlerin uydurma dediği rivayetlere, yine bazı âlimler zayıf da olsa hadis demişse, bunların usulüne uygun olarak izah edilmesi gerekir.

Üstadımızın, Muhakemat ile Yirmi Dördüncü Söz'deki izahlarını böyle değerlendirmek mümkündür.

Ayrıca, Üstad Hazretlerinin, hadis zayıf da olsa, olduğu gibi aktarılmasını ve açıklanmasını istiyor da denilebilir. Hadisi fıtri mecrasından çıkarıp gereksiz ve lüzumsuz ilave yapan vaizleri ve hocaları tenkit ediyor.

Hadisin asıl mesajı, sevaba teşvik, günahtan sakındırmak iken; yanlış ve muhakemesiz bakış açısı, sair farz olan amelleri önemsiz ve basit bir seviyeye düşürenler olabiliyor.

İşte Üstad Hazretleri Muhakemat'ta bu bakış açısını tenkit ediyor, yoksa hadisin metnini tenkit etmiyor. Hadisi tenkit ayrı, hadiste getirilen tefsiri eleştirmek ayrı bir husustur.

1) bk. Muhakemat, Birinci Makale, Dördüncü Mukaddeme.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü

Bu içeriği faydalı buldunuz mu?
Yükleniyor...