"Arkadaş! Esbab ve vesaiti insan kucağına alıp yapışırsa, zillet ve hakarete sebeb olur. Meselâ: Kelb, bütün hayvanlar içerisinde birkaç sıfat-ı hasene ile muttasıftır ve o sıfatlar ile iştihar etmiştir. Hattâ sadakat ve vefadarlığı darb-ı mesel..." İzah?

Cevap

Değerli Kardeşimiz;

Bu hikmet dünyasında Cenâb-ı Hak çoğu kere eşyanın yaratılışını sebepler eliyle sergiliyor. Sebeplerin yaratılması O’nun ilim ve kudretiyle olduğu gibi, o sebepler eliyle neticelerin yaratılması da yine O’nun iradesiyle, kudretiyle ve sair sıfatlarının icraatıyladır.

Eşyanın inşa yoluyla yaratılmasında sebeplere görev verilir. İbda yoluyla yaratılmada sebepler yokturlar. Meselâ, melekler ibda ile bir anda yaratılırlar, bir melek başka bir şeyden inşa edilmez. İnsanın ruhu da öyledir. O da ibda ile bir anda ve sebepsiz yaratılır. Ama bedenin yaratılışına anne ve baba birer sebep olmuşlardır.

Bunu böyle bilip sebeplere gereğinden fazla önem vermememiz gerektiği ders verilmekte, kedi ve köpek ise bu konuda birer harika örnek olarak önümüze konulmaktadır. Bu hayvanların iç alemlerini biz bilemeyiz, ama icraatları Üstadımızın beyan ettiği tarzda görülüyor. Burada köpek örneğinin verilmesi sebeplere bağlanan nefse önemli bir ikazdır.

Nefse şu önemli mesaj verilmektedir: Sen de sebeplere hakiki müessirmiş gibi bakarsan, bu yönünle, o hayvana benzemiş olursun. Bu tarz beyan bir yönüyle ağır ama bir o kadar da müessir bir ikazdır.

Rızık konusunda hırs göstermek de bir yönüyle köpeklere benzemek oluyor.

- Netice için esbaba müracaat etmemiz de gerekiyor. Bu cihtten bakınca burada geçen hakikatı nasıl anlamamız gerekiyor?

Tevekkül ile tembellik görünüşte birbirine yakın durur. Tevekkül; sebeplere müracaat ettikten sonra neticeyi Allah’tan beklemektir. Tembellik ise, sebeplere müracaat etmeden neticeyi beklemek demektir. Yani buğday başağını elde etmenin yolu tarlayı sürmek, tohumlamak, sulamak vs,.. en sonunda da neticeyi Allah’tan bilmek ve beklemektir. Şayet tevekkül ediyorum zannı ile tarlayı sürme ve tohumlama işini yapmadan neticeyi beklersek, neticeye hiçbir zaman ulaşamayız, tembellik etmiş oluruz.

Allah kainatta sebeplere de bir görev ve değer vermiştir. İş ve icraatlarını da sebepler vasıtası ile icra ediyor. Bu yüzden insanları da sebeplere riayet etmeye davet ediyor. Bu sebeplere riayet etmek Allah’ın rububiyet ve uluhiyetine zıt bir şey değildir. Zira sebepler sadece bir şart ve perdedir, yoksa hakiki icraatçı değildirler.

Şayet sebepleri neticenin hakiki sahibi ve icracısı bilip, ona el açıp, ondan bilirsek, o zaman zillet ve hakarete sebep olur. Yoksa sebeplere sadece bir perde noktasından ya da İlahi bir kural gereği müracaat etmek, zillet ve hakaret değil, tam aksine tekvini bir ibadettir. Yani çiftçinin tarlasını sürüp ekmesi ve ilaçlaması zillet ve hakaret değil, Allah’ın tekvini şeriatına itaat etmesi demektir.

- Köpeğin necis olmasının hikmeti nedir?

Köpeğin necis sayılmasının kader noktasından en belirgin sebebi, köpeğin aşırı hırslı olması ve nimeti sebeplerden bilmesidir. Köpeğin sahibine şiddetle bağlanması ve ona sadakat göstermesi, aslında nimeti Allah’tan değil de o sahibi olan insandan bilmesindendir. Yani köpek aslında sahibine değil sahibinden gelecek nimete ilgi duyuyor, o nimete hırs gösterip perestiş ettiği için sahibine sadakat gösteriyor. Bu özelliğine ceza olarak da necis, yani pis damgasını yiyor. İslam hukukunda had cezaları günahı temizler.

Mesela, hırsızın dünyada had cezası olarak eli kesilse, ahirette o yaptığı günahtan kurtulur ve temizlenir. Köpek bu dünyada necis damgasını yiyerek, bu hırs ve nimetleri sebepten bilme kusurunu bir nevi temizlemiş oluyor.

Kedi, köpeğin aksine nimetleri sebeplerden değil Allah’tan biliyor, sebeplere sadece nimeti elde edene kadar değer veriyor. Nimeti ele geçirdi mi sebeplere hemen sırtını dönüyor; bu yüzden insanlar arasında nankör damgasını yemiş. Ama dinen temiz ve mübarek bir hayvan olarak kabul ediliyor.

Kedi şükrünü Allah’a yaparken köpek sahibine yapıyor, aralarında böyle ciddi bir fark var.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü

BENZER SORULAR

Yükleniyor...