Block title
Block content

"Bazan da efalini tafsil ettikten sonra, isimler ile icmal eder. Bazan da halkın efalini tehdidane söyler, sonra da rahmete işaret eden isimleri ile teselli eder. Bazan da makasıdı-cüzziyyeye zikrettikten sonra,.." Örneklendirir misiniz?

 
Cevap

Değerli Kardeşimiz;

"İ'lem eyyühe'l-aziz! Esmâ-i Hüsnâyı tazammun eden bazı fezlekelerle âyetlere hâtime verilmekte ne gibi bir sır vardır?"

"Evet, Kur'ân-ı Mucizü'l-Beyan, bazan âyât-ı kudreti âyetlerde basteder, sonra içerisinden esmâyı çıkarır. Bazan mensucat toplar gibi açar, dağıtır; sonra toplar, esmâda tayyeder. Bazan da ef'âlini tafsil ettikten sonra, isimlerle icmal eder. Bazan da, halkın a'mâlini tehdidâne söyler; sonra rahmete işaret eden isimlerle tesellî eder. Bazan da bazı makasıd-ı cüz'iyeyi zikrettikten sonra, o makasıdı takdir ve ispat için, burhan olarak kavâid-i külliye hükmünde olan isimleri zikrediyor. Bazan da maddî cüz'iyatı zikreder, sonra esmâ-i külliyeyle icmal eder. Ve hâkezâ..."(1)

Şimdi yukarıya aldığımızı paragrafı kısa kısa izah etmeye çalışalm:

"Evet, Kur'ân-ı Mucizü'l-Beyan, bazan âyât-ı kudreti âyetlerde basteder, sonra içerisinden esmâyı çıkarır."

Kudret ayetleri kainattaki yaratmalardır. Kur’an bu yaratmalardan örnekler vererek, en sonunda verdiği örneklerden isimleri çıkarıyor. Mesela, canlıların rızıklarından örnekler getirip en nihayetinde Rezzak ismini çıkarıyor.

"Bazan mensucat toplar gibi açar, dağıtır; sonra toplar, esmâda tayyeder."

Bazen de mahlukatı bir top kumaş gibi açar sergiler, en sonunda bir isimde yeniden toplar ve toparlar. Mesela, eşyanın menfaat ve hikmetlerini genişçe zikreder, en nihayetinde Hakim isminde toplar.

"Bazan da ef'âlini tafsil ettikten sonra, isimlerle icmal eder."

Bir fiil genişçe izah edildikten sonra, bir isim ile özetlenir. Mesela, kainattaki temizleme ve tanzifat fiilleri genişçe tafsil edildikten sonra, Kuddüs ismi ile özetlenmesi gibi.

"Bazan da, halkın a'mâlini tehdidâne söyler; sonra rahmete işaret eden isimlerle tesellî eder."

Bazen de insanları amel noktasından ikaz edip tehdit eder, sonra nereye sığınılması gerektiğini göstermek için rahmet ve af kapısı gösterilir.

"Bazan da bazı makasıd-ı cüz'iyeyi zikrettikten sonra, o makasıdı takdir ve ispat için, burhan olarak kavâid-i külliye hükmünde olan isimleri zikrediyor. Bazan da maddî cüz'iyatı zikreder, sonra esmâ-i külliyeyle icmal eder."

 Burada durum aksinedir. Basit ve cüzi şeyleri zikrettikten sonra, olayı külli ve geniş kanunlara intikal ettirip bağlıyor. Meselâ, Hazret-i Yusuf Aleyhisselâm kardeşini bir hile ile alması içinde  وَفَوْقَ كُلِّ ذِى عِلْمٍ عَلِيمٌ  diye gayet yüksek bir düsturun zikri buna örnek olarak verilebilir.

Bu kaidelerinin örnekleri Kur’an da çokça bulunmaktadır. Biz numune olarak bazılarını takdim edelim:

 " Allah’a kavuşmayı umanlara gelince, şu bir gerçek ki, Allah’ın belirlediği vakit mutlaka gelecektir. O, Semî’dir, Alîm’dir. " (Kasa, 28/5)

" Müminler o insanlardır ki, Allah’a ve O’ nun resulüne inanırlar. Resulle beraber, ortaklaşa bir iş üzerinde bulundukları zaman, ondan izin almadan çekip gitmezler. O senden izin isteyenler var ya, onlar Allah’a ve O’ nun Resulüne iman edenlerdir. Bazı uğraşları için senden izin istediklerinde, onlardan dilediğine izin ver ve kendileri için af dile. Allah Gafûr’dur, Rahîm’dir. " (Furkan, 25/62)

" Andolsun ki biz Lokman’a şu yolda hikmet verdik: ‘’ Allah’a şükret. ‘’ Şükreden kendi lehine şükreder. Nankörlük edense şunu bilmeli: Allah, Ganî’dir, Hamîd’dir. " (Lokman, 31/12)

" Evvel O’ dur, Âhir O, Zahir O’ dur, Bâtın O!.. O her şeyi hakkıyla bilir." (Hadid, 57/3)

" En güzel isimler Allah’ındır; O’na onlarla dua edin. O ‘nun isimlerinde yanlış tutum izleyenleri bırakın. Yapıp ettiklerinin cezasını çekeceklerdir. " (A'raf, 7/180)

Yukarıda vermiş olduğumuz ayetler yüzlercesinden bazılarıdır. Dikkat edildiği zaman, önce tecelli konuları tasvir ediliyor, sonra bir iki isimle fezleke yapılıyor. Allah, isimlerini tecellilere hem delil hem de netice yapıyor. Yani tecellileri tasvir ile delil, isimlerle özetlemekle de netice yapıyor. 

(1) bk. Mesnevi-i Nuriye, Onuncu Risale

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editör

Kategorisi: Onuncu Risale | Yazar: Sorularla Risale | Okunma Sayısı: 3214 | Word indir | Pdf indir
Paylaş
BENZER SORULAR
Yükleniyor...