"Besmele, zikredilen yerlerin her birisinde bu vecihlerden, bu makamlardan biri itibariyle zikredilmiş ve edilmektedir. Maahâza hangi surede tekerrür varsa, o surenin ruhuyla münasib olan bir vecih bizzât kasdedilmekle, öteki vecihlerin istitradî.." İzah?

Cevap

Değerli Kardeşimiz;

"Ve keza, teyemmün, teberrük ve istiane gibi çok vecihleri hâvi ve tevhid, tenzih, senâ, celâl ve cemal ve ihsan gibi çok makamları tazammun ve tevhid ve nübüvvet, haşir ve adalet gibi makasıd-ı erbaaya işaret eden besmele, zikredilen yerlerin herbirisinde bu vecihlerden, bu makamlardan biri itibariyle zikredilmiş ve edilmektedir. Maahâza hangi surede tekerrür varsa, o surenin ruhuyla münasib olan bir vecih bizzât kasdedilmekle, öteki vecihlerin istitradî ve tebaî zikirleri, belâgata münafî değildir."(1)

Kur’an-ı Hakim’in sûrelerinin her biri birçok hakikatları ifade etmekle beraber, bir mana daha fazla parlayabilmektedir. Besmele de Kur’an’ın hülasası olduğuna göre, çekirdek gibi muhtevasında taşıdığı manaları sûrelerde mufassal görmek mümkündür. Bazı sûrelerle misaller vermeye çalışalım:

Fatiha Suresi: Kur’anın timsal-i münevveridir. Besmele’nin de Fatiha’ya göre vaziyeti öyledir.

Bakara Suresi: Birçok mevzuları ihtiva etmesiyle camiiyeti nazara çarpar. Bismillah da celali ve cemali isimleri (Allah, Rahman) ifade etmesi ve hususi ve umumi nimetlere (Rahim, Rahman) delalet etmesi yönüyle tevafuk eder.

Yusuf Suresi: Kuyu, iftira, zindan meşakkatleri ile besmelenin istiane manası tevafuk eder.

Enbiya Suresi: Kısas-ı Enbiya ile görünen tevhid davası ile besmeledeki (b harfinin takdimi ile) tevhid manası görünür.

Fetih Suresi: Nübüvvetin hürmeti ile bismillahdaki zımni "Kul" / "de ki" emri tevafuk eder.

Cin Sûresi: Cinlerin Cenab-ı Hakkı tenzih etmesi ile besmeledeki lafz-ı Celalin (Allah) muvafakatı görünür.

Kıyamet Suresi: Besmelede Rahman ismiyle işaret olunan haşirle tevafuk anlaşılır.

Mürselat Suresi: Nimetlerin tekzibine besmeledeki lafza-i Celal (Allah) ve Rahman’ın adaleti ile mukabele edilir.

Kureyş Suresi: Yolculuktaki inayet ve it’am manasının besmeledeki musahabe ile muvafakatı (Birinci Söz'deki gibi) anlaşılır.

Kevser Suresi: Kevser, besmeledeki Rahim isminin hususi nimeti ifade etmesine bir misaldir

İhlas: Besmele tevhiddeki ihlası tüm isimlere istiane manası ile ifade eder.

Nas Suresi: İltica manası besmelenin rahmet manasına muvafıktır.

(1) bk. İşaratü'l-İ'caz, Bakara Suresi Tefsiri.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü

Bu içeriği faydalı buldunuz mu?

BENZER SORULAR

Yükleniyor...