Block title
Block content

"Besmeledeki car ve mecrura müteallik olarak mezkur olan fiiller, besmeleden sonra takdir edilir ki; hasrı ifade etmekle ihlas ve tevhidi tazammun etsin." cümlesini izah eder misiniz?

 
Cevap

Değerli Kardeşimiz;

Harf-i cer: İsimlerin önüne gelirler ve kendilerinden sonra gelen ismin son harekesini kesre okuturlar, yani mecrur yaparlar. Mecrur i, ı diye okunan kelime, yani esreli kelime demektir. Bu harfler kendi başlarına bir anlam ifade etmezler, ancak isme dahil olduklarında manaya katkıda bulunurlar.

 لدفترُفيالحقيبةِ. (Defter çantadadır) “çanta”  kelimesinden önce harf-i cer var ve mecrur olur.

Takdim-Te’hir

Cümlenin bütün öğelerini aynı anda söylemek mümkün değildir. Cümlede bazı öğeler önce, bazı öğeler ise tabiî olarak sonra gelecektir. Takdim: normal cümle düzeninde sonra gelmesi gereken bir öğeyi öne almak; tehir ise önce gelmesi gereken bir öğeyi sonraya bırakmaktır. Takdim-tehirde sonra gelen öğeyi öne almak, önce gelmesi gereken öğeyi ise geriye bırakmak söz konusudur. Ancak bunun bir sebebe bağlı olarak gerçekleşmesi gerekir. Belâgat kaynaklarında bu sebepler üzerinde uzun uzadıya durulmuş olmasına rağmen, bizim burada dikkat çekeceğimiz hususa pek fazla değinilmemiştir.

Takdim-tehir konusunun Kur’ân’ın hemen her yerinde rastlayabileceğimiz örneklerinden biri harf-i cerli fiillerin mef’ulleri ile kullanımlarında görülür: Bu konudaki kural, önce fiilin daha sonra da harf-i cerle birlikte mef’ulün (mecrur) gelmesidir. Bu açıdan her harf-i cerrin öncesinde bir müteallakı (yani harf-i cerrin bağlı olduğu öğe) olup bu harfi cerler bağlı bulundukları fiilin anlamını ilgili isme taşırlar.

Meselâ قَدَرَعَلَى ‘bir şeye gücü yetmek’ fiili buna güzel bir örnek teşkil eder. Önce bu fiilin söylediğimiz kurala uygun olarak geldiği kullanımına bir göz atalım.

Meselâ Nahl, 16/75: وَضَرَبَاللَّهُمَثَلاًعَبْداًمَمْلُوكاًلاَيَقْدِرُعَلَىشَيْءٍ  “Allah hiçbir şeye gücü yetmeyen köleyi misal olarak anlattı.”

âyetinde önce fiil sonra da harf-i cerle birlikte mef’ul gelmektedir. Bu fiil mef’ulünü harf-i cerle aldığı gibi, bu fiilden türeyen ism-i fâil, mübâlağa sîgaları, sıfat-ı müşebbehe vb. kelimeler de aynı şekilde mef’ullerini yine aynı harf-i cerle alırlar. Bu kural sadece bu fiile özgü bir durum olmayıp, mef’ulünü harf-i cerle alan bütün fiiller için geçerlidir.(1)

Burada da esreli harfin öne alınması ile tevhid ve ihlasa vurgu yapılmıştır.

(1) bk. Ahmet Yüksel, Arapça’da Harfi Cerler, Samsun, Ondokuz Mayıs Üniversitesi Sosyal Bilinler Enstitüsü, 1995, s. 8-9 (Basılmamış Yüksek Lisans Tezi); Mustafa Kurt, Arap Dilinde Cer Harfleri, İstanbul 1999, s. 57.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editör

Kategorisi: Sure-i Fatiha | Yazar: Sorularla Risale | Okunma Sayısı: 3663 | Word indir | Pdf indir
Paylaş
BENZER SORULAR
Yükleniyor...