Block title
Block content

"Beyanın selâmet ve sıhhatı ise; hükmü, levazım ve mebadisiyle ve âlât-ı müdafaasıyla isbat etmektir... Kelâm meyvedar bir ağaçtır. Cinayet ve ictinadan himayet etmek için dikenleri ve süngüleri dizilmişler..." İzahı nasıldır?

 
Cevap

Değerli Kardeşimiz;

Burada cümle ve kelamın sağlam ve sağlıklı olması ve muhatabın her talebini karşılamasının mahiyet ve gerekçelerine işaret ediliyor. Bir cümle veya kelam hüküm, hükme gerekli olan lazımlar, onun öncüsü olan mantık alt yapısı ve muhtemel gelebilecek itiraz ve hücumlara karşı hazırlıklı olmakla mükemmel olabilir, deniliyor.

Cümle içinde ifade edilen hükmün levazımını ihlal etmemek gerekir. Yani cümle içinde hüküm verilirken hükme gerekli bütün lazım maddeler ve onu kuvvetlendirecek unsurlar müthiş incelik ve ahenk içinde sunulmalıdır. Bir adam cümleye baktığı zaman hem hükmü hem de hükmü gerekli kılan lazımları görebilmelidir. Bunun cümle içinde ihlal edilmemesi gerekir.

Ayrıca o hükmün mebadisi, yani öncülleri ve önermeleri mükemmel bir şekilde cümle içinde dizayn edilmelidir ki, hükme dayanak ve kuvvet oldun. Yani hükmü ispat eden mantıki alt yapı iyi bir şekilde cümle içinde tanzim edilmelidir. Bu akla gelebilecek itirazlara ve tenkitlere bir set olur.

Ayrıca hücum eden vehim ve vesveselere karşı cümle içinde mukadder cevapların olması iktiza eder. Yani akla gelebilecek bütün vehim ve vesveseler için hazırlanmış cevaplar, cümlenin belagat kıvrımları içinde bulunmak gerekir. Yani mukadder soruya mukadder cevap vermek şeklinde cümle kurmak.

Güya cümleyi kuran müellif, cümleyi öyle bir surette kurar ki cümle sanki on akıl ile düşünülmüş yüz kişi ile etrafı çizilmiş bir heyet gibi üzerinde çalışmış gibi kapsamlı ve kuşatıcı bir niteliktedir. Eksik ve hücuma maruz bir nokta kalmamış gibi kemaldedir.

İşte Kur’an’nın her bir kelam ve cümlesi bu kabilden kelam ve cümlelerdir. Zira onun arkasında duran şey sonsuz ilim ve sonsuz kelam sıfatıdır. Elbette sonsuz ilim tarafından müheyya edilmiş bir kelamı cüzi ve basit nazarlı insanlar alt edemezler onda eksik ve kusurlu bir nokta bulamazlar.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editör

Paylaş
BENZER SORULAR
Yükleniyor...