Block title
Block content

"Bir şey merkeb ve binilmiş ise (a'lâ) lafzına müstehak olduğu gibi, zarf gibi içine aldığından (fî) lafzını ister... Hem de bir şey âlet olduğundan (bâ') lafzını ister... Ve mekân ve merkeb olduğundan (fî) ve (a'lâ) lafızlarını dahi ister..." İzahı?

 
Cevap

Değerli Kardeşimiz;

"Sekizinci Mesele"

"Maâni-i beyaniyenin aşılaması ve telkihi ve mânâların becayiş ve inkılâpları, kelimenin mânâ-yı hakikîsi, ya garaz veyahut mânâ-yı muallâkadan birisini teşerrüb ve içine cezb etmektir. Zira, içine girdiği vakit, sahibülbeyt olan hakikate ve esasa dönüyor. Ve asıl lâfzın sahibi olan mânâ ise, bir suret-i hayatiyeye dönüyor, ona medet verir. Ve müstetbeattan istimdat eder. Bu sırdandır ki, kelime-i vahidenin maâni-i müteaddidesi oluyor. Ve becayiş ve telkihat bundan çıkar. Bu noktadan gaflet eden, büyük bir belâgatı kaybeder."

"İşaret"

"Bir şey merkep ve binilmişse عَلٰى lâfzına müstahak olduğu gibi, zarf gibi içine aldığından, فِى lâfzını ister. 1 تَجْرِى فِى الْبَحْرِ “Denizde akıp gider.” Bakara Sûresi, 2:164. gibi. Hem de bir şey âlet olduğundan, بَاءْ lâfzını ister. 2 صَعَدْتُ السَّطْحَ بِالسُّلَمِ gibi. Ve mekân ve merkep olduğundan, فِى ve عَلٰى lâfızları dahi ister. Hem de gaye olduğundan, اِلٰى ve حَتّٰى lâfızlarını ister. İllet ve zarf olduğundan, لاَمْ ve فِى lâfızları dahi ister. 1وَالشَّمْسُ تَجْرِى لِمُسْتَقَرٍّ لَهَا gibi. İşte sermeşk; sen de kıyas edebilirsen et."(1) 

Kelime ile mana ruh ile ceset gibidir, ikisi uyum ve ahenk içinde olması gerekir. Nasıl aslanın ruhuna kuzunun cesedi yakışmaz ve uyumsuz olursa aynı şekilde bir mananın esası ile ona eşlik edecek kelime uyum ve ahenk içinde olmak gerekir. Mana, kelimeye hayat verir ve kelime de o mananın zenginliğini ve genişliğini izhar ve ilan eder. İkisinin uyumundan hakiki belagat ortaya çıkar. Bu sebeple her manaya eşlik edecek kelime özenle ve itina ile seçilmesi gerekir.

Üstad Hazretleri bu hakikati izah sadedine bu misalleri örnek veriyor. Mesela  merkep ve binilme manasını en güzel “a’la” (Türkçe de üzerinde demektir) kelimesi ifade eder. Zarf ve içine almak yani tazammum etmek  manasını en güzel “fi” (içinde) kelimesi gösterir. Üstad Hazretleri bu gibi misallerle yukarda özetlediğimiz mana ve kelime ahengine işaret ediyor.

(1) bk. Muhakemat, İkinci Makale, Sekizinci Mesele.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editör

Kategorisi: İkinci Makale, Sekizinci Mesele | Yazar: Sorularla Risale | Okunma Sayısı: 1964 | Word indir | Pdf indir
Paylaş
BENZER SORULAR
Yükleniyor...