Block title
Block content

"Bir şey vâcip olmazsa, vücuda gelmez. Yani, illet-i tâmme bulunacak; sonra vücuda gelebilir. İllet-i tâmme ise, malûlu, bizzarure ve bilvücub iktiza ediyor. O vakit ihtiyar kalmaz." İzah eder misiniz, buradaki "illet-i tâmme" tabirinin içine Allah'ın iradesi de dahil midir?

 
Cevap

Değerli Kardeşimiz;

"İllet-i tamme" genel olarak herhangi bir şeyin var olması için lâzım gelen sebeblerin tamamına verilen bir isimdir. Bu sebepler var olunca, neticesinin vücuda gelmesi bizzarure ve bilvücub iktiza eder.

Bu bahiste kullanılan "illet-i tamme" ise, insanın iradesi, Allah’ın meşieti yani dilemesi bir de olacak şeyin adetullaha uygun olması şeklinde tarif edilebilir. Çünkü insanın her isteği adetullaha uymayabilir. Mesela, ben hemen şimdi güneşe gidip orada ne var ne yok görmek istiyorum, ama adetullah buna müsaade etmiyor.

Her şeyi Allah yaratmakla birlikte, ihtiyarî (kulun tercihine bırakılan) bir fiilin yaratılmasında, kulun o fiile meyli de gereklidir; ancak o taktirde illet-i tamme söz konusu olur. Allah, insana, azap ve sevabı gerektirecek bir fiili zorla işletmiyor, insanın iradesine de bir değer atfediyor ki illet-i tammenin bir cüzü de insanın iradesi oluyor.

Izdırarî fiillerde durum böyle değildir. Allah bir şeyi yaratmak istediğinde onun olmasını irade eder, Kur’ân’ın ifadesiyle “ona ‘ol!’ der; o da oluverir.” Zira oluş için gerekli şartlar tamamdır, illet-i tamme vücut bulmuştur.  Cebriyeciler aynı şeyi ihtiyarî fiiller için de düşünürler, “Bu fiilleri irade eden de yaratan da Allah’tır.” derler. Üstad'ın ifadesiyle “O vakit ihtiyar kalmaz.”

Mademki insan ruhuna cüz’î irade verilmiş ve ona iyiyi de kötüyü de tercih edebilme hürriyeti tanınmıştır. O hâlde, bu dünya imtihanının bir gereği olarak, kul iradesini serbestçe kullanabilmelidir. O, hayrı irade ettiğinde Allah hayrı yaratacak, şerri irade ettiğinde de şerri yaratacaktır.

İnsan iradesine böyle bir tercih hakkının tanındığı konularda, kul bu tercihini kullanmadığı müddetçe, diğer bütün şartlar mevcut olsa bile illet-i tamme vücut bulmaz ve o şey yaratılmaz.

Bunun aksi düşünüldüğünde, kulun seçme hakkı yok kabul edilir. Böyle bir insan için günah da söz konusu olmaz, sevap da. Zira, irade olmayınca imtihan olmaz. İmtihan olmayınca da kazanma ve kaybetme söz konusu olmaz.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editör

Kategorisi: İkinci Mebhas, Altıncı Vecih | Yazar: Sorularla Risale | Okunma Sayısı: 1940 | Word indir | Pdf indir
Paylaş

Yorumlar

karolin
İllet-i tâmme ise, malûlu, bizzarure ve bilvücub iktiza ediyor.İfadesindeki malul ne demek?Malulu iktiza etmesi ne demek?
Yorum yapmak için Giriş Yapın ya da Üye olun.
Editor (Muaz)

"İllet-i tamme" herhangi bir şeyin var olması için lâzım gelen sebeplerin tamamına verilen genel bir isimdir. Bu sebepler var olunca neticesinin vücuda gelmesi bizzarure ve bilvücub iktiza ederi, yani sonucun oluşması kaçınılmaz olur. Bu bahiste kullanılan illet-i tamme ise insanın iradesi, Allah’ın meşieti yani dilemesi, bir de olacak şeyin adetullaha uygun olması şeklinde tarif edilebilir.

"Malul" burada sonuç, netice illet-i tammenin nihayeti anlamına geliyor. Mesela, ben camiye gitmeyi ve orada namaz kılmayı irade ettim. Allah benim bu muradımı adetullaha da uygun olduğu için, kabul edip yarattı ve malul olarak yani sonuç itibarı ile de gidip camide namazımı kıldım. Burada camide namaz kılmam malul oluyor.

Yorum yapmak için Giriş Yapın ya da Üye olun.
Teoman Keskin
En baştaki soruda çok çetin bir sual gizli. O da şudur : "Faraza kula kendi fiillerini yaratma özelliği verilseydi O ZAMAN KULUN İRADESİ REF' OLURDU." Bu anlam açık açık Risalelerin bu bölümünde geçiyor..PEKİYİ CENAB-I HAKK DA GEREK KULLARININ MASDAR MANALI FİİLLERİNİ VE GEREKSE KENDİ DİLEDİĞİ FİİLLERİNİ YARATMASIYLA YANİ HASIL-I BİLMASDAR ORTAYA ÇIKTIKTAN SONRA KENDİ İRADESİ DE REF' OLUR MU ?
Yorum yapmak için Giriş Yapın ya da Üye olun.
Editor (Muaz)
Allah'ın ezeli irade sıfatı ezeli kudreti emri altına aldığı için ref olayı haşa Allah'ta mümkün olmaz. Allah dilediğini yaratır dilediğini yaratmaz kudreti Onun iradesinden bağımsız hareket etmez.
Yorum yapmak için Giriş Yapın ya da Üye olun.
BENZER SORULAR
Yükleniyor...