Block title
Block content

"Bu sırdandır ki, kelime-i vahidenin maâni-i müteaddidesi oluyor. Ve becayiş ve telkihat bundan çıkar. Bu noktadan gaflet eden, büyük bir belâgatı kaybeder." cümlelerinin izahı nasıldır?

 
Cevap

Değerli Kardeşimiz;

 

"Maâni-i beyaniyenin aşılaması ve telkihi ve mânâların becayiş ve inkılâpları, kelimenin mânâ-yı hakikîsi, ya garaz veyahut mânâ-yı muallâkadan birisini teşerrüb ve içine cezb etmektir. Zira, içine girdiği vakit, sahibülbeyt olan hakikate ve esasa dönüyor. Ve asıl lâfzın sahibi olan mânâ ise, bir suret-i hayatiyeye dönüyor, ona medet verir. Ve müstetbeattan istimdat eder. Bu sırdandır ki, kelime-i vahidenin maâni-i müteaddidesi oluyor. Ve becayiş ve telkihat bundan çıkar. Bu noktadan gaflet eden, büyük bir belâgatı kaybeder."(1)

Her beyanın veya ifadenin, bir asıl ve hakiki anlamı, bir de ona bağlı ve tabi muhtemel yan anlamları vardır. Bu muhtemel yan anlamları, hakiki anlam kendine çeker ve kendine dahil eder. İfadenin asıl anlamı, sair anlamları kendi içine dahil ettikten sonra, o tabi ve yan anlamlar, asıl gibi kıymet kazanır, hakikate dönüşür. Tıpkı sütün maya ile peynire dönüşmesi gibi... Bu muallak ve muhtemel manalar, hakiki mananın aşılaması ve mayalaması ile hakikate dönüşür.

İfade ya da lafızın asıl manası ise; o lafza bir hayat, bir ruh hükmüne geçer, sair manalar da ona aza ve organ olur. Nasıl vücut, hayat ve ruh sayesinde ayakta duruyor ise, hayat ve ruhun devamı da, aza ve organların yardımına bağlıdır. Böylece hayat ve vücut arasında sürekli bir yardımlaşma ve alışveriş vardır. Aynen bunun gibi, lafız vücuttur, hakiki mana ise; vücuda hayat ve ruhtur, tebei ve yan manalar ise organ ve azalar gibidir.

İşte kelamın kuvvet ve derecesi bu ahenge bağlıdır. Bu yüzden bir kelamda, yüzlerce mana ve hüküm bulunabilir, özellikle bu kelam Allah’ın kelamı ise... Bu noktaları nazara almayanlar, büyük belagatları kaçırıp kelamı kısırlaştırırlar.

Şu ayet bu manaya işaret ediyor:

"De ki: Rabbimin sözlerini yazmak için bütün denizler mürekkep olsa, hattâ bir o kadarını daha getirip ilâve etsek, Rabbimin sözleri tükenmeden o denizler tükenirdi."(Kehf Sûresi, 18/109)

(1) bk. Muhakemat, Unsuru'l-Belagat, Sekizinci Mesele

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editör

Kategorisi: İkinci Makale, Sekizinci Mesele | Yazar: Sorularla Risale | Okunma Sayısı: 2010 | Word indir | Pdf indir
Paylaş
BENZER SORULAR
Yükleniyor...