Block title
Block content

Cennet için Üstad: "Yoksa hikmet ve adalet ve rahmetine zıt bir hâlet olur ki, hiçbir cihetle Onun cemâl-i rahmetine ve kemâl-i adaletine uygun değildir, kabil-i tevfik olamaz." diyor. Allah cenneti vermezse adaletsizlik mi olur?

 
Cevap

Değerli Kardeşimiz;

Bu mesele iktiza ile irade meselesine taalluk ettiği için, soruya özel cevap vermek yerine genel bir cevap vermeye çalışalım.

Allah'ın isim ve sıfatlarının mana ve hükümleri birbirlerinden ayrı ve farklıdır. Her bir isim ve sıfatın tecelli ve fiilleri de ayrı ve farklı oluyor. Allah’ın bu isim ve sıfatlarının ezeli ve ebedi olması, Allah’ın kendisi tarafından kontrol edilemeyeceği anlamına gelmez. Mesela, Onun kudreti sonsuz, her şeye gücü yeter; ama bu kudret sıfatı, ilim ve iradeden de bağımsız hareket etmez. Tabiri caiz ise, koordineli ve uyum içinde çalışırlar.

Bu ise şu manayı akla getiriyor: Allah’ın kendine has ilahi bir ahlak anlayışı var mıdır? Varsa, uyması ona bir zorunluluk mudur?

Allah’ın her bir isim ve sıfatının mana ve hükümleri, Allah için bir ilahi ahlak hükmündedir. Ve bunları tatbik etmesi, belki ona vacip ve zaruret değildir. Ama aksini düşünmek de yanlış olur. Allah’ın kudreti, cennetlik birini, cehenneme atabilir. Ama adil isminin mana ve hükmü buna müsaade etmez, diyebiliriz.

Nasıl bir isim kainatı istila ile tecelli etme kabiliyetinde iken, başka bir isim onu mizana sokar ve tecellisini sınırlandırır. Aynen bunun gibi, Allah’ın, mülkünde dilediği gibi tasarruf etme manası da sair isimleri mizana koyar ve ona göre hareket eder. Buradan -haşa- Allah’ın iradesine ve keyfiliğine bir zarar gelmez. Zira onları sevk eden de zaten kendisidir. Bu meseleyi, kulun Allah’a hak iddia etmesi açısından değil de, İlahi ahlak açısından değerlendirmek gerekir.

Allah’ın adaleti ve vaadi iki türlü görünür. Biri Kur’an’da olduğu gibi kelam ve söz vermek şeklindedir. Diğeri icraat ve fiil şeklinde görünür.  Allah, kainatı ve içindekileri adaletle inşa etmiş ve kurgulamıştır. Yani, fiili ile söz vermiştir. Onun rağmına hareket etmesi, hem hikmetsiz, hem de adaletsizlik olur. Bu da Allah’ın ilahi ahlakına yakışmaz.

Lüzumlulukla, zaruret farklı şeylerdir. Allah için zaruret olamaz; ama isminin lazımı ve lüzumu olabilir. Bu onun iradesini sınırlama anlamına gelmez. Allah’ın isimlerinin lazımına ve gereğine zıt hareket etmesi çirkinlik olur, ama Allah bu çirkinliği yapmaktan münezzehtir.

Allah bu dünyayı tanzim ederken, ahiretin gerekliliğine ve ona işaret olacak bir şekilde tanzim etmiştir. Dünya, ahirete bir vitrin ve nümune olmasından, Allah’ın isim ve sıfatlarına işaret ediyor, ama tam mazhar olamıyor. Dünyada tecelli eden isim ve sıfatlar kurgu ve vazife olarak kemaldedir, ama bütünü ile tecelli etme noktasında kemalde değildir. Zira isim ve sıfatlar tecelli ederken kendi sonsuz mana ve kemalini gösterme meylinde iken, başka bir isim onu mizana çeker,  genel maksadı ve gayeyi  bozdurmaz, onu sınırlandırır.

Mesela Adl, Müntakim, gibi isimler, kafirleri dünyanın imtihanını bozacak şekilde cezalandırmayı iktiza edeceği anda, başka isimler devreye girer ve imtihan manasını bozdurmaz. Ahirette ise imtihan olmayacağından ve nümune ve vitrin manası kalmadığı için, isim ve sıfatlar bütünü ile tam tecelli edecek ve haşmetini ortaya tam koyacaktır.

İşte kainatın kurgulanış ve tanzim biçimi ahirete yönelik ve haşirin gerekliliğine göre olduğu için, haşri yapmamak Allah’ın kendi tasarrufu ve ilmi ile çelişmesi ve çatışması demektir ki, Allah böyle bir duruma düşmekten mukaddes ve münezzehtir denilir. Yoksa "Allah’a ahireti ve cenneti  icat etmek vaciptir." denilemez.

"Beka duygusunu verip, bekayı icat etmemek, Allah’ın hikmet ve adaletine uygun düşmez." demek ile "Bekayı icat etmek hikmeten ve adaleten Allah’a vaciptir." demek arasında azim bir fark vardır. Bir şeyin Allah’a vacip olması, onun ezeli irade sıfatını inkar etmek anlamına gelir. Ama ezeli iradenin olması İlahi bir ahlaka sahip olmayacağı anlamına da gelmez. 

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editör

Kategorisi: Birinci Sual | Yazar: Sorularla Risale | Okunma Sayısı: 4225 | Word indir | Pdf indir
Paylaş
BENZER SORULAR
Yükleniyor...