Block title
Block content

"Dehşet ve vahşet aldığım onlara mukabil benim elimde bir cüz'-i ihtiyârîden…" Cüz-i ihtiyarî ne demektir? Cüz-i ihtiyarînin insanın silahı olması, hem kısa, hem de ayarının noksan olması, kisbden başka elinden bir şeyin gelmemesi ne demektir?

 
Cevap

Değerli Kardeşimiz;

Aralarında az bir  fark olmakla birlikte, cüz’i ihtiyarî ve cüz’i irade kavramları aynı manada kullanılmaktadır. İrade insanın sıfatlarından birisidir. İnsan, görme sıfatıyla gördüğü, işitme sıfatıyla işittiği gibi irade sıfatıyla da ihtiyar eder, seçim yapar.

Bilindiği gibi insanın iradesi cüz’idir. Yani, bir anda ancak bir tek şeye taalluk edebilir. İnsan bir anda iki şey irade edemez, iki yöne bakamaz, iki şey düşünemez, iki kelime konuşamaz.

İnsanın altı cihetten gelen problemlerini çözmek için Üstad'ın ifadesiyle “cüz'-i lâyetecezza” (atom) kadar bir cüz’i irade kâfi gelmemektedir.

İman nazarıyla bakıldığında, insan o cüz’i iradesiyle, “bütün sıfatları sonsuz ve iradesi küllî” olan Rabbine iltica etmekte ve çok iyi bilmektedir ki, bütün işler O’nun kudretiyle yapılmakta, her şey O’nun iradesiyle yaratılmaktadır. Üstat hazretleri bu hakikati “bir askerin cüz'î kuvvetini devlet hesabına istimal ettiği vakit, binler kuvvetinden fazla işler görmesi” örneğiyle nazara vermektedir.

“Silah” kelimesi insanın bu dünyada bir yönüyle asker olduğu, emir altında hareket ettiği, bütün organlarının ve duygularının askere verilen silahlar gibi emanet olduğu, onları dilediği gibi değil Rabbinin emrettiği gibi kullanmakla mükellef olduğu manalarına işaret eder.

“  …   Göklerin ve yerin orduları Allah’ındır. Allah, hakkıyla bilendir, hüküm ve hikmet sahibidir..” (Fetih, 48/4)

ayet-i kerimesi semavat ve arzdaki mahlukların Allah’ın askerleri olduğunu ders vermektedir. Bu askerlerden birisi de insandır ve onun silahlarından birisi de cüz’i iradedir. Hedefini bununla vurmaya, yani maksatlarını bununla gerçekleştirmeğe çalışır.

Cüz’i iradenin kısa olması, bir anda iki şey irade edemeyişini ifade eder. Ayarının noksan olması da bu manayı çağrıştırmakla birlikte, bu iradenin yanlış kullanılması halinde, ayarı noksan silahın yanlış hedefleri vurması gibi, insanın da yanlış işler yapacağına işaret etmektedir. 

Kader Risalesi'nde izah edildiği gibi, insanın elinde sadece kisb (yani iradesini bir hedefe yönlendirmesi, bir gayeye meyletmesi) vardır. Bundan ötesi hep İlâhî kudretle yaratılmaktadır. Meselâ, insan bir şeyi söylemeyi sadece kesb eder, ister. Beynin çalışmasından, dilin, dişlerin, tükrük bezlerinin görevlerine kadar bütün işler Allah’ın kudretiyle yaratılmaktadır.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editör

Paylaş
BENZER SORULAR
Yükleniyor...