"Delil, hüccet, bürhan" kavramları hakkında bilgi verir misiniz? Bu üç kavram arasındaki fark nedir?

Cevap

Değerli Kardeşimiz;

Delil: Doğru yolu gösteren, meçhulü keşfetmekte ve malumun sıhhatini ispat etmekte vasıta ve âlet ittihaz olunan hususlar demektir.

Hüccet: Bir iddianın doğruluğunu ispat için gösterilen resmi vesika ve senet demektir.

Burada hüccet, nesne ve vasıta makamındadır. Delil ise nesne ile yani hüccet ile elde edilen akli ve zihni çıkarımlardır. Yani hüccet el ile tutulur gözle görülür bir vesika iken, delil daha ziyade zihinde ve akıldaki önermeler ve hükümlerdir.

Burhan: Yakînî mukaddemelerden meydana gelen kıyas. Red ve inkâr için itiraz kabul edilmeyecek surette isbat-ı hakikat eden kavi hüccet demektir. Deliller içinde de kuvvet makamları vardır ki, burhan deliller içinde kuvvetli bir makamı ifade ediyor. Burhan, inkarı kabil olmayan kuvvetli delil demektir.

"Bir bürhan ile elde edilen netice-i tevhidi bazı insanlar isti'zam ile dar zihinlerine sıkıştıramazlar. Veya bozuk hayalleri tahammül edemez. Bu hale karşı o kat'i, sahih bürhanı reddetmek üzere: 'Bu neticeyi, bu kadar azametiyle şu bürhan (onu) intac edemez.' diye bahaneler ile kabul etmez. O miskin bilmez mi ki, neticenin kayyûmu imandır. Bürhan, ancak onu görmek için bir menfezdir. Veya bir süpürge gibi o neticeye konan vehimleri süpürür. Maahâza bürhan bir değildir, bin değildir. Zerrat-ı âlem adedince bürhanlar vardır."(1)

(1) bk. Mesnevi Nuriye, Şemme.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü

Bu içeriği faydalı buldunuz mu?

Yorumlar

şeref askar

hüccet, geniş ve küllidir. delil ve burhanlardan oluşur.

Delil, genelde akli yönü ağır olup zihni çıkarımlardır. Ama kalbi de olabilir.

Evet kalbin hatmi, delail-i kalbiye ve vicdaniyeye aittir.
Sem'in hatmi, delail-i nakliye ve hariciyeye aittir.
İşarat-ül İ'caz (RNK) - 85

Burhan ise genelde kalbi ve vicdani olmakla birlikte aklide olabiliyor. Ayrıca şüphe getirmez ve kuvvetli/kati delile burhan denir. Külli burhanlar, bir çok delilden meydana gelebilir.

Alametler birleşir delil olur. Deliller birleşir burhan olur. Burhanlar veya delliller birleşir külli hüccetler olur.


Kat'ilik dereceleri

hüccet> burhan> delil > alamet(ayet)> karine

sarahat >delalet > işaret >remz > ima

Yorum yapmak için Giriş Yapın ya da Üye olun.
Yükleniyor...