"Demek, Mâbudun vücuduna üç türlü delil vardır: âfakî, nefsî, usulî." Cümlesini İzah Eder Misiniz? Enfusi, Afaki ve Usuli Deliller Arasında Nasıl Farklar Vardır?

Cevap

Değerli Kardeşimiz;

Enfüsi ile afaki deliller daha ziyade halihazırdaki delillerdir. Yani insanın gözü önünde cereyan eden şimdiki zaman delilleridir. Usuli delil ise şimdiki zaman delilinden çok, geçmiş zamanda vuku bulan delileri temsil ediyor. Yani enfüsi ile usuli delili temyiz ve tefrik eden husus zaman kavramıdır.

Enfüsi delili zamanın şimdiki boyutunda cereyan ediyor, usuli delil ise, geçmiş boyutunda cereyan etmiş. Geçmiş zaman boyutundaki deliller, şimdiki zaman delillerinin bir çeşit temeli ve paradigması hükmündedir. Mahiyet olarak enfüsi ile usuli arasında pek bir fark yoktur, tek fark zaman kipidir. "Bu yüzden yaptıklarım, yapacaklarımın teminatı ve delilidir." sözü esaslı bir senet ve delil hükmündedir. Zira geçmişte nümunelerini ve eserlerini görmediğimiz bir hususu, gelecekte olmasına dair kabullenmekte zorlanırız.

Üstat, Risale-i Nur'un çok yerlerinde bu usüli delili kullanır. Özellikle haşrin ispatında bu delil çok mukni ve müessirdir.

Mesela Hazreti Adem (as)'den bu yana, her dönem ve asırda haşrin bir provasını Allah gerçekleştiriyor. Böylece hem varlığını, hem birliğini, hem yeniden diriltmeye muktedir olduğunu geçmiş zaman levhalarında sergiliyor. Bütün bu delilleri gören bir akıl sahibi, "Acaba bir sonraki dönem ve asırda, Allah bütün hayatları diriltip yeniden inşa edebilir mi?" tereddüdüne mahal verebilir mi? İşte usuli denilen bu geçmiş zaman delili bütün bu şek ve şüpheleri ortadan kaldırır. Bu usuli delil, sadece tevhit ve haşirde değil, diğer itikadi hususlarda da caridir.

Mesela, Kitaplara iman, Hazreti Muhammed (sav) ile ortaya çıkmış, insanlığın daha önce hiç bilmediği bir itikat değildir. Daha önce de Allah insanlarla konuşmuş ve kitap indirmiştir. İşte daha önce gelen kitaplar, usuli delil kapsamına girer. Bir sonraki gelecek olan kitaba yol yapar ve ona zaman ve zemini ihzar eder. Şayet usuli deliller olmasa idi, her itikadi durumlar, insanlığa birden ve ani olarak ihdas edilse idi, insanlık bunu kabullenmekte zorlanacaktı. Aynı bakış açısını diğer imani ve itikadi hususlara da tatbik edebiliriz.

Özet olarak usuli delile zamanın geçmiş levhasındaki kudret yazıları nazarı ile bakabiliriz.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü

Bu içeriği faydalı buldunuz mu?

Yorumlar

k.toprak
Ağabeylerim çok teşekkür ederim sağolasınız Allah razı olsun .
Yorum yapmak için Giriş Yapın ya da Üye olun.

BENZER SORULAR

Yükleniyor...