Block title
Block content

"Deveran ile tabir olunan vücudda ve ademde iki şeyin mukarenetiyle biri ötekisine illet ve me'haz ve menşe' zannolunması olan itikad-ı örfî üzerine müesses olan mağlata-i vehmiye üstüne mebni olan kuvve-i hayalden neş'et eden..." İzah?

 
Cevap

Değerli Kardeşimiz;

"Kelâmın hayatlanması ve neşvüneması, mânâların tecessümüyle ve cemâdâta nefh-i ruh etmekle bir mükâleme ve mubâhaseyi içlerine atmaktır. Şöyle:"

"Deveran" ile tabir olunan, vücutta ve ademde iki şeyin mukarenetiyle biri ötekisine illet ve me'haz ve menşe zannolunması olan itikad-ı örfî üzerine müesses olan mağlâta-i vehmiye üstüne mebnî olan, kuvve-i hayalden neş'et eden sihr-i beyanıyla, sehhar gibi cemadatı hayatlandırır, birbiriyle söyletir. İçlerine ya adaveti veya muhabbeti atar. Hem de mânâları tecessüm ettirir, hayat verir, içinde hararet-i gariziyeyi derc eder."(1)

Bir sözün hayatlı ve canlı olması, içerdiği mana ve anlamın belirgin ve kuvvetli olması ile mümkündür. Yani mananın söze bir ruh bahşetmesi gerekir. Tabi söylenen sözde bu mana ruhuna uygun bir kimliğe ve değere sahip olmalıdır. Yani söz ile mana birbirine illet olan iki farklı değerdir. Birisi güzel diğeri çirkin olamaz.

"Deveran" kelimesi, söz ile mana arasındaki bu gerekliliğe işaret ediyor. Yani söz güzel mana belirsiz olursa, sözün güzelliği çirkinleşir; mana güzel olur söz çirkin olursa, bu kez de mana çirkinleşir ki bu birbirini kısır döngüye yani devarana götürür, denilmek isteniyor. En azından insanlığın örfü bu minval üzeredir. Yani insanlık örfü her ikisinin de güzel olması üzerine hareket ediyor. Mana söze illet söz manaya illettir; doğal olarak her ikisi de güzel olmak durumundadır.

Özetle, sihr-i beyan manayı mana da beyanı canlandırmalıdır.

(1) bk. Muhakemat, İkinci Makale (Unsuru'l-Belagat), İkinci Mesele.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editör

Kategorisi: İkinci Makale, İkinci Mesele | Yazar: Sorularla Risale | Okunma Sayısı: 1299 | Word indir | Pdf indir
Paylaş
BENZER SORULAR
Yükleniyor...