"Eğer insafla dikkat etsen, şu küçücük hayvanın ve huveynatın sureti altında olan makine-i dakika-i bedîa-i İlâhiyenin şuursuz, kör, mecrâ ve mahrekleri tahdid olunmayan,.." İzahı; mecrâ ve mahrekleri tahdid olunmayan ifadesi ile ne kastediliyor?

Cevap

Değerli Kardeşimiz;

"...Dikkat et! Nasıl mu’ciz-nüma, hayret-feza bir misal-i musağğar-ı kâinattır. Sure-i Yâsin, suret-i lafz-ı Yâsin’de yazıldığı gibi cezaletli, mûciz bir nokta-i câmiadır. Onu yazan, bütün kâinatı da o yazmıştır."

"Eğer insaf ile dikkat etsen, şu küçücük hayvanın ve huveynatın sureti altında olan makine-i dakika-i bedîa-i İlahiyenin şuursuz, kör, mecra ve mahrekleri tahdid olunmayan ve imkânatından evleviyet olmayan esbab-ı basita-i camide-i tabiiyeden husulünü, muhal-ender muhal göreceksin."(1)

Bu paragrafın kısa bir mealini verelim:

Eğer insafla dikkat etsen, küçük bir hayvanın ya da gözle görülmeyecek kadar küçük bir mikrobun format ve şekli altında, benzersiz ve mükemmel bir incelikte bir sanatın icra edildiğini göreceksin. Böyle benzersiz ve mükemmel bir incelikle icra edilen bir sanatı, mesela bir mikrobu, mecra ve muharrikleri yani nereye gideceklerini ve nasıl hareket edeceklerini bilmeyen şuursuz ve basit sebeplere dayandırmak akıl dışı bir imkansızlıkdır.

"Mecra ve muharrikleri tahdid olunmamak..." ifadesi, cansız ve şuursuz sebeplerin nerde ve nasıl hareket edeceklerini bilememesi ve bir plan ve program ortaya koymaktan aciz olmaları anlamındadır.

"İmkânâtından evleviyet olmayan esbab-ı basîta-i câmide-i tabiye;.." ifadesi ise, kainattaki sebeplerin ezeli olmadığını onlarında yoktan var edildiklerine işaret eden derin bir ilm-i kelam bakış açısıdır. Evet, kendisi var edilmeye muhtaç olan bir sebebin, başka bir şeye yaratıcı ve mucit olması düşünülemez. Kainattaki bütün sebepler en büyük sebep olan ilahi kudrete muhtaçtır ve onun ile bir şekle girerler vesselam...

(1) bk. Mesnevi-i Nuriye, Nokta.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü

Bu içeriği faydalı buldunuz mu?

BENZER SORULAR

Yükleniyor...