Block title
Block content

"Elbette, kat'î bir hads ile hükmedilir ki, haşir ve neşr-i ekberde, beşerin herbir ferdi aynıyla, cismiyle, ismiyle, resmiyle iade edilecektir." Üstad neden "hads" tabirini kullanıyor? Haşir insanın birden anlayabileceği bir hadise midir?

 
Cevap

Değerli Kardeşimiz;

"Bil ki, ekseriyetle Fâtır-ı Hakîmin âdetidir: Ehemmiyetli ve kıymettar şeyleri aynıyla iade ediyor. Yani, ekser eşyanın misliyle tazelenmesi, mevsimlerin tebeddülünde, asırların değişmesinde o kıymettar, ehemmiyetli şeyleri aynıyla iade ediyor. Yevmî ve senevî ve asrî haşirlerin umumunda, şu kaide-i âdetullah ekseriyetle muttarid görünüyor."

"İşte bu sabit kaideye binaen deriz: Madem, fünunun ittifakıyla ve ulûmun şehadetiyle, hilkat şeceresinin en mükemmel meyvesi insandır. Ve mahlûkat içinde en ehemmiyetli insandır. Ve mevcudat içinde en kıymettar insandır. Ve insanın bir ferdi, sair hayvânâtın bir nev'i hükmündedir. Elbette, kat'î bir hads ile hükmedilir ki, haşir ve neşr-i ekberde, beşerin herbir ferdi aynıyla, cismiyle, ismiyle, resmiyle iade edilecektir."(1) 

Mantıki önermeleri, kesinliğe götüren delilleri, itminan veren burhanları zikrettikten sonra akıl ve kalbin hads ile bir şeye yapışması gayet normal ve mantıklıdır. Yani kati delil kati hadse kati hads de kati imana müncerdir.

Ayrıca hads, uzun düşünce ve delile ihtiyaç kalmadan hâsıl olan ilim demektir. Sür'at-i intikali aklidir, yani birden bire, aniden ve doğrudan idrâk etme durumuna denir. "Delilden neticeye çabucak varmak" anlamına da gelir.

Burada esas olan şey delilin şiddeti ve zahir oluşundan insanın kavramaya süratli gitmesidir. İlham ve sünuhat içten dışa doğru bir aydınlanma iken hads dıştan içe doğru bir aydınlanmadır.

Mesela, evin içindeki bir adama bakınca adamın evden küçük olduğu hakikati hadsen sabittir. Bu sabitlik o kadar anidir ki insan düşünmeye bile gerek duymaz. Ama "iki kere iki dört eder" denildiğinde, insan çok kısa da olsa zihninde bir işlem yapar. İşte hads delilin çok açık ve zahir olmasından dolayı neticeye süratle intikal edilmesidir. Yani harici bir delilden içe doğru bir gidiş var.

Dördüncü Nota'da önce kısa ve özet bir şekilde zahiri deliller ortaya konuluyor, sonra hadse intikal ediliyor.

(1) bk. Lem'alar, On Yedinci Lem'a.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editör

Paylaş
BENZER SORULAR
Yükleniyor...