Block title
Block content

"Esbab-ı zâhiriyeyi perestiş edenleri aldatan, iki şeyin beraber gelmesi veya bulunmasıdır ki, 'iktiran' tabir edilir, birbirine illet zannetmeleridir." cümlesini izah eder misiniz?

 
Cevap

Değerli Kardeşimiz;

İktiran: Sebep ile sonucun beraber gelmesine denir. Elma ile elma ağacının, yumurta ile tavuğun, süt ile ineğin, bal ile arının beraber gelmeleri gibi. Halbuki Allah yumurtayı tavuksuz, sütü ineksiz, elmayı ağaçsız da verebilir.

Neticeyi sebeplerden bilenleri yanıltan nokta; sebep ile neticenin sürekli beraber olmalarıdır. Yumurtanın sebebi tavuktur ve bu Allah’ın bir adeti ve kanunu olmasından dolayı, sürekli olarak böyle cereyan ediyor. İşte bu ikisinin beraber gelmesi ve sürekli olması yumurtanın tavuk tarafından icat edildiği zannını doğuruyor. Bu zanna iktiran denir.. Determinist (Alemde her şeyi sebeplere veren bir felsefe) ve maddeci felsefiyi yanıltan nokta; sebep ve neticenin sürekli beraber gelmesidir.

İllet ise, bir şeyin hakiki yaratıcı ve mucidine denir. Kainatta her şeyin illeti ve yaratıcısı, yani hakiki sebebi Allah’ın irade ve kudretidir. Neticelere araç olan sebepler ise, arada sadece bir perde, bir vasıtadır. Bunun en büyük ispatı, sebeplerin adi ve basit, ondan hasıl olan neticenin mükemmel ve sanatlı olmasıdır.

Elma mükemmeldir, ağaç ise adi ve basit bir araçtır. Ağacın elmayı icat ettiğini savunmak, ahmaklıktan başka bir şey değildir. Zira elmanın teşekkülünde bütün kainat çarkları işliyor, bütün kainatı kudret elinde tutamayan elmayı da icat edemez. Ağacın, bütün kainatın Rabbi ve İlahı olduğunu akıl kabul ederse, o zaman "elma ağcındır" demek doğru olur. Bunu en ahmak bile kabul etmeyeceğine göre, elmanın tek yaratıcısı Allah’tır.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editör

Paylaş
BENZER SORULAR
Yükleniyor...