Block title
Block content

"Evcedethu’l-esbab, yani; esbab bu şeyi icad ediyor... Teşekkele binefsihî, yani; kendi kendine teşekkül ediyor, oluyor, bitiyor... İktezathu’t-tabiat, yani; rabiîdir, tabiat iktiza edip icad ediyor..." İzah ederek insandan ve kainattan örnekler verebilir misiniz?

 
Cevap

Değerli Kardeşimiz;

1. Evcedethu’l-esbab (Sebepler yaratıyor)
2. Teşekkele binefsihî (Kendi kendine oluyor)
3. İktezathu’t-tabiat (Tabiatın gereği olarak yaratılıyor, tabiat yaratıyor)

Bu üç yolu bir ağacın yaratılmasına tatbik edecek olursak;

1. Ağacın meydana gelmesinde zahiri görünen sebepler etkili olmuştur. Yani; su, hava, toprak, güneş ve diğer sebepler bir araya gelerek ağacı meydana getirmişlerdir.

2. Ağaç kendi kendine olmuştur. Yani; kendisi kendisini yaratmıştır. Dışarıdan hiçbir müdahale olmamıştır.

3. Tabiatı, Üstadımız iki şekilde ele almıştır.
   a. Tabiat kanunları.
  b. Varlığın tümü birinci maddeye göre tabiattaki kanunlar biraraya gelerek her şeyi yaratmıştır. İkinci maddeye göre ise, varlıklar bir araya gelerek yaratıcı olmuşlardır.

Esasen, bu üç tarz ile ifade edilen yollar aynı kapıya varmaktadır. Tabiat, sebepler ve kendi kendine meydana geliyor diye ifade edilen şeyler aynı şeylerdir. Sadece isim farkı vardır.
* * *

"Mukaddime"

"Ey insan! Bil ki, insanların ağzından çıkan ve dinsizliği işmam eden dehşetli kelimeler var; ehl-i iman bilmeyerek istimal ediyorlar. Mühimlerinden üç tanesini beyan edeceğiz."

"Birincisi: Evcedethu'l-esbab, yani, "Esbab bu şeyi icad ediyor."

"İkincisi: Teşekkele binefsihî, yani, "Kendi kendine teşekkül ediyor, oluyor, bitiyor."

"Üçüncüsü: İktezathu't-tabiat, yani, "Tabiîdir, tabiat iktiza edip icad ediyor." (1)

Üstad Hazretleri bu risalede, küfür ve şirkin temelini oluşturan üç önemli fikri alıp bunların aklen imkansız ve muhal olduğunu ispat ediyor. Zaten diğer bütün inkar fikirleri de bu üç fikir temeline dayanıyor.

Bunlardan birisi, "her şeyin icad edicisi ve yaratıcısı sebepler" diyenlerdir. Felsefede bu fikre Determinizm felsefesi deniyor, yani her şey sebep sonuç ilişkisi ile izah edilir. Üstad Hazretleri bu fikrin esasız ve bozuk olduğunu bu risalede  kati olarak ispat ediyor.

Mesela, yumurtayı icat eden tavuk, balı oluşturan arı, yağmuru gönderen buluttur gibi akıl dışı, imkan haricinde safsata bir bakış açısıdır. Yağmur gibi harika bir nimeti aklı ve şuuru olmayan buluta havale etmek gerçekten akıl dışı bir düşüncedir.

İkinci düşünce ise, "her şey tesadüfen kendi kendine oluşuyor" fikridir. Bu fikrin batıllığı ve aklen mümkün olmaması çok zahirdir. Üstad Hazretleri bu fikride kati bir şekilde çürütüyor.

Bir çiçeğin tesadüfen veya kendiliğinden oluşması ebedi ve ezeli olarak imkansızdır. Zira çiçek üstünde fail ve sanatkarına işaret eden sayısız nakış ve işlemeler vardır. Bütün bu nakış ve işlemeler kendiliğinden, tesadüfen ortaya çıktı demek, bir uçağın mühendis ve usta olmadan kendiliğinden oluştu demek ile aynıdır.

Basit bir fiil bile failsiz olmadığına göre çiçek ya da ona benzer sanatların kendiliğinden failsiz bir şekilde vücut bulması mümkün değildir. 

Üçüncü fikir ise, "her şeyin yaratıcısı ve icad edeni tabiattır" diyenlerdir. Tabiat dedikleri  ise kainattaki külli unsurların birleşmesinden hasıl olan zihni ve hayali bir kurgudur. Yani insan zihninin ürettiği hakikati olmayan muhayyel bir şeydir. Bu muhayyel şey zamanla müşahhaslaşarak ilahlaştırılmıştır. Günümüzde maddeci felsefenin savunduğu en son ve en geniş fikir bu tabiat fikridir.

Elma ve üzüm gibi harika nimetleri kör, şuursuz, cansız ve hayali olan tabiat yapıyor, demek, mantıktan istifa etmekle eşdeğerdir. Bu ölçüyü her mevcuda tatbik edebiliriz. İnsandaki göz ve dil, elma ve üzümden geri kalmaz.

(1) bk. Lem'alar, Yirmi Üçüncü Lem'a.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editör

Kategorisi: Mukaddime | Yazar: Sorularla Risale | Okunma Sayısı: 4827 | Word indir | Pdf indir
Paylaş

Yorumlar

mts33

Ben de sizin düşündüğünüz gibi düşünüyorum ama, üç yol aynı ise Üstad niçin üç yola ayırmış, tek yolda izah etmemiş, hikmeti nedir?

Yorum yapmak için Giriş Yapın ya da Üye olun.
Editor (burhan)

Üç yolun ulaştırdığı netice birdir. Yani; Allah'ı inkâr yoluna götürür. Ama herbirisinin anlam veya tarzı farklı olduğundan Üstadımız bu üç yolun da muhaliyetini ortaya koymuştur.

Yorum yapmak için Giriş Yapın ya da Üye olun.
Yükleniyor...