Block title
Block content

"Evvelâ, Zülkarneyn’in mağrip tarafına seyahati, şiddet-i hararet zamanında ve bataklık tarafına ve güneşin gurup âvânına ve (...) Afrika’nın tamam-ı istilâsı gibi çok ibretli meselelere işaret eder." Nasıl, "Afrika´nın tamam-ı istilâsı gibi çok ibretli meselelere" işaret ediyor, izah eder misiniz?..

 
Cevap

Değerli Kardeşimiz;

Kur'an-ı Kerim’in en önemli belagat unsurlarından bir tanesi, bir kelamda çok manalara ve vecihlere işaret ve delalet edecek matvi inceliklerinin bulunmasıdır. Bazen bir kelamında yüz cümle dürülmüş olarak içinde bulunur.

Zülkarneyn’in kim olduğu ve hangi kavimden olduğu ihtilaflı bir konudur. Kur’an'da övgü ile bahsedildiği için, veli mi nebi mi olduğu da alimler arasında ihtilaflıdır. Ama ihtilaflı olmayan yön ise, onun güçlü bir ordu ile dünyanın doğu ve batısına hükmettiği ve ordusu ile dünyanın muhtelif yerlerine gidip adaleti temin ettiğidir.

Zülkarneyn’in Afrika’nın tamamını istila etmesini ayetlerin matvi (dürülmüş) cümlelerinden anlıyoruz.

O ayetler ise şunlardır:

 "(Ey Muhammed), sana Zülkarneyn'den soruyorlar. De ki: Size ondan bir hatıra okuyacağım. Biz yer yüzünde onun için sağlam bir mekan ve orada istediği gibi hareket edeceği yönetim hürriyeti hazırladık ve kendisine (muhtaç olduğu) her şeyden bir sebep verdik (ulaşmak istediği her şeye ulaşmanın yolunu, aracını verdik). O da (kendisini batı ülkelerine ulaştıracak) bir yol tuttu. Nihayet güneşin battığı yere ulaşınca, onu, kara balçıklı bir gözede batar buldu. Onun yanında bir kavim buldu. Bunun üzerine biz: Ey Zülkarneyn! Onlara ya azap edecek veya haklarında iyilik etme yolunu seçeceksin, dedik." (Kehf, 18/83-86)

Özellikle bu ayetin “Nihayet güneşin battığı yere ulaşınca, onu, kara balçıklı bir gözede batar buldu.” ifadelerinden, Afrika kıtasına ulaşıp oraları da istila ettiği anlaşılıyor. Bu ayette güneşin batışı bir teşbih ile ifade edilmiştir. Güneşin battığı ve kara balçıklı göze ifadeleri coğrafi olarak Afrika kıtasına işaret ediyor.

Kara balçıklı bir göz ifadesini Üstad Hazretleri şu şekilde tefsir ediyor:

"Malûmdur ki, görünen hareket-i şems zâhirîdir ve küre-i arzın mahfî hareketine delildir, onu haber veriyor. Hakikat-i gurup murad değildir. Hem çeşme, teşbihtir. Uzaktan, büyük bir deniz, küçük bir havuz gibi görünür. Hararetten çıkan sis ve buharlar ve bataklıklar arkasında görünen bir denizi, çamur içinde bir çeşmeye teşbihi ve Arapça hem çeşme, hem güneş, hem göz mânâsında olan ayn kelimesi, esrar-ı belâgatçe gayet mânidar ve münasiptir."

"Zülkarneyn'in nazarında uzaklık cihetiyle öyle göründüğü gibi, Arş-ı Âzamdan gelen ve ecrâm-ı semâviyeye kumanda eden semâvî hitab-ı Kur'ânî, bir misafirhane-i Rahmâniyede sirac vazifesini gören musahhar güneşi Bahr-i Muhit-i Garbî (Atlas Okyanusu) gibi bir çeşme-i Rabbânîde gizleniyor demesi, azametine ve ulviyetine yakışıyor ve mucizâne üslûbuyla denizi hararetli bir çeşme ve dumanlı bir göz gösterir; ve semâvî gözlere öyle görünür."

"Elhasıl: Bahr-i Muhit-i Garbîye 'çamurlu bir çeşme' tabiri, Zülkarneyn'e nisbeten uzaklık noktasında o büyük denizi bir çeşme gibi görmüş. Kur'ân'ın nazarı ise herşeye yakın olduğu cihetle, Zülkarneyn'in galat-ı his nev'indeki nazarına göre bakamaz. Belki Kur'ân semâvâta bakarak geldiğinden, küre-i arzı kâh bir meydan, kâh bir saray, bazan bir beşik, bazan bir sayfa gibi gördüğünden, sisli, buharlı, koca Bahr-i Muhit-i Atlas-ı Garbîyi bir çeşme tabir etmesi, azamet-i ulviyetini gösteriyor."(1)

Özet olarak, Zülkarneyn Hazretlerinin Atlas okyanusunun üzerinde güneşin batışını seyretmesini ayet “Nihayet güneşin battığı yere ulaşınca, onu, kara balçıklı bir gözede batar buldu.” ifadeleri ile tasvir ediyor. Ve bu tasvirin içinde remzi olarak Afrika kıtasının coğrafi özelliklerine vurgu yapılıyor. Müfessirler de bu remzi ifadelerden Afrika kıtasının Zülkarneyn tarafından istila edildiği manasını tahric ediyorlar. Yani ayetin belagat kıvrımlarında Afrika manası dürülüdür, ancak ilim ile çıkarılabilir. 

(1) bk. Lem'alar, On Altıncı Lem'a.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editör

Kategorisi: On Altıncı Lem'a | Yazar: Sorularla Risale | Okunma Sayısı: 3553 | Word indir | Pdf indir
Paylaş

Yorumlar

nzrcecen
ALLAH Razı olsun. Ben burada Afrika kıtasının Zülkarneyn tarafından istila edildiği manasından ziyade Kur'an-ı Kerim’in günümüzde Afrika kıtasının sömürülmesine işaret ettiğini düşünüyordum. Kur'an-ı Kerim’in belagat unsur olarak bir kelamda çok manalara ve vecihlere işaret ettiğini birkez daha gördük. ALLAH Razı olsun.
Yorum yapmak için Giriş Yapın ya da Üye olun.
BENZER SORULAR
Yükleniyor...