Block title
Block content

"Ey birader! Bu mes'elede olan hayal-meyal belâgat, bu esalîb ile sana öyle bir şecereyi tersim eder ki; cesîm urûku müteşâbike, uzun boğumları mütenasika ve müteşaib dalları müteanika,.." devam eden cümlenin izahı?

 
Cevap

Değerli Kardeşimiz;

Her beyanın ve ifadenin bir asıl ve hakiki anlamı, bir de ona bağlı ve tabi muhtemel yan anlamları vardır. Bu muhtemel yan anlamları hakiki anlam kendine çeker ve kendine dahil eder. Bu çekme işini de gizli ve latif bağlar ile yapar. Tıpkı ağacın kök kısmının en uçtaki yaprak ile olan latif münasebeti gibi. İfadenin asıl anlamı sair anlamları kendi içine dahil ettikten sonra, o tabi ve yan anlamlar asıl gibi kıymet kazanır hakikate dönüşür. Tıpkı sütün maya ile peynire dönüşmesi gibi.

 Bu muallak ve muhtemel manalar, hakiki mananın aşılaması ve mayalaması ile hakikate dönüşür. İfade ya da lafızın asıl manası ise, o lafza bir hayat, bir ruh hükmüne geçer; sair manalar da ona aza ve organ olur. Nasıl vücut hayat ve ruh sayesinde ayakta duruyor ise, hayat ve ruhun devamı da aza ve organların yardımına bağlıdır. Böylece hayat ve vücut arasında sürekli bir yardımlaşma ve alış veriş vardır. Aynen bunun gibi lafız vücuttur, hakiki mana ise vücuda hayat ve ruhtur, tebei ve yan manalar ise organ ve azalar gibidir.

İşte kelamın kuvvet ve derecesi bu ahenge bağlıdır. Bu yüzden bir kelamda yüzlerce mana ve hüküm bulunabilir, özellikle bu kelam Allah’ın kelamı ise. Bu noktaları nazara almayanlar büyük belagatları kaçırıp kelamı kısırlaştırırlar.

 Üstad Hazretleri bu manayı ağaç temsili ile akla yaklaştırıyor. Ağacın kök, gövde, dal ve budakları arasındaki sıkı ilişki, ağacı bir bütün ve kuvvetli bir bitki yapıyor. Ağacı oluşturan kök, gövde, dal ve budaklar arasındaki sıkı yardımlaşma ve dayanışma ağacı nasıl kuvvetli yapıyor ise aynı şekilde cümlenin kelimeleri arasındaki sıkı yardımlaşma ve dayanışma da aynı kuvveti cümleye bahşediyor. Cümleyi kuvvetli yapmanın yolu, cümle içinde yardımlaşma ve dayanışmayı iyi tahsis etmekle mümkündür.

Kur’an’ın mucize olmasının sırlarından birisi de bu hakikattir. Şu ayet bu manaya işaret ediyor:

"De ki: Rabbimin sözlerini yazmak için bütün denizler mürekkep olsa, hattâ bir o kadarını daha getirip ilâve etsek, Rabbimin sözleri tükenmeden o denizler tükenirdi."(Kehf Sûresi, 18/109).

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editör

Kategorisi: İkinci Makale, Dokuzuncu Mesele | Yazar: Sorularla Risale | Okunma Sayısı: 1827 | Word indir | Pdf indir
Paylaş
BENZER SORULAR
Yükleniyor...