Block title
Block content

Fikrin evveli amelin âhiri, amelin evveli fikrin âhiri” olan kaidesinin zımnındaki sırr-ı aciptir, cümlesini açar mısınız?

 
Cevap

Değerli Kardeşimiz;

Üstadımız, Muhâkemat'taki sualle alakalı kısımda, beşerin nübüvvete muhtaç olduğunu, peygamberlik mesleğinin insanları irşâd bakımından bir zaruret olarak ihdâs edildiğini anlatmaktadır. Peygamber'liğin insanlar için bir zaruret olmasının üç sebebi vardır. Bu üç sebep, aynı zamanda insanları hayvanlardan ayıran üç ana özelliktir. Hayvanların nübüvvete ihtiyaçları yoktur. Çünkü onlar yaratılışta istikâmetli, donanımlı ve vazifeli olarak, kader tarafından programlandırılarak yaratılmışlardır. Hayatlarında kesinlikle mahzur meydana getirecek zik zaklar ve sapmalar olmaz.

İnsanlar ise; Mezkur üç noktadan dolayı hayvanlardan ayrılıyor. Bu üç noktanın gelişmesi ve mükemmelleşmesi için de, insanların yetenek ve istidâtları serbest bırakılmış, hayvanlar gibi fıtratları tahdit edilmemiştir. İşte serbest bırakılan ve tahdit edilmeyen yeteneklerle insanlar, kendilerini hayvanlardan ayıran üç önemli hususiyetini geliştirip, tahakkuk ettirebilmeleri ve bu üç özelliğin kâinatta esas olan hikmet, adalet ve maslâhat kurallarına muvâfık ve uygunluk arz etmesi için, Sâni-i Hakîm, Peygamber'lik müessesesini ihdâs etmiş ve vazifeli Peygamber'ler göndererek kâinatın hizmet ettiği insanların, fikir ve fiillerini kâinatın umumi ahengine uygun hale getirmiştir.

Sualdeki kâide, sadece insanlara has bir kâidedir. Yani insanlar güzel fikir, düşünce ve san'atlarını, Cenâb-ı Hakk'ın yaratmış olduğu mahlûkatın aralarındaki münâsebet, nizâm, kâide ve hallerinden çıkarırlar. Allah’ın yarattıklarına ve İlâhi san'atlarına bakıp, inceleyerek kendi aralarında yeni yeni şeyler, keşifler ve san'atlar meydana getirirler. Dolayısıyla kâinattaki fiil ve amelî şeyler insanların fikir ve düşüncelerinin oluşmasında, evveliyet ve öncelikli şeylerdir

Dolayısıyla fikirlerin evvelinde bu anlamda ameli mes'eleler bulunmaktadır. İnsanların fikirlerinden ve düşüncelerinden zuhur eden san'atlar, terakkiler ve medeniyetler, kul ile Allah arasında münâsebeti tanzim eden, ahlak, fazilet, ibadet ve muâmelat gibi fâaliyetlere yani amellere dönüşmelidir. Dolayısıyla insanların fikirlerine bu açıdan bakılırsa, ahlak, fazilet ve muâmelat dediğimiz şeyler o fikirlerin âhiri oluyor.

İşte kâinatla, Allah arasındaki ubudiyet ve kulluk dediğimiz insanları ilgilendiren boşluğu doldurabilecek, mükemmel hale getirebilecek ve kâinattan maksadı alayı insanlardan çıkartıp zuhur ettirebilecek yegâne müessese nübüvvettir. Bu mesleğin olmadığı ve itibar edilmediği dönemlerde fevkâlade boşluklar oluşmuş, neticede ciddi uçurumlar meydana gelmiş, sebep sonuç ilişkisi, mebde ve müntehâ alakası zâyi olduğundan, Cenâb-ı Hak bazı kavimleri ve dönemleri helâk etmiştir.

Demek ki, “Fikrin evveli amelin ahiri, amelin evveli fikrin âhiri” olan sırlı kâide, insanların üç özelliğinden biri olup, bu kâideyi mükemmel şekilde tahakkuk ettirecek mürşitler ve rehberler ise; Peygamberlerdir. Peygamberler olmazsa bu gaye tahâkkuk etmez, insanların yaratılış hikmeti zâyi olur. Âdeta insanlıktan sıyrılıp hayvanlık derekesine düşülür.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editör

Paylaş
BENZER SORULAR
Yükleniyor...