"'Fikrin evveli amelin âhiri, amelin evveli fikrin âhiri' olan kaidesinin zımnındaki sırr-ı aciptir." cümlesini açar mısınız?

Cevap

Değerli Kardeşimiz;

Üstadımız, Muhâkemat'taki sualle alakalı kısımda, beşerin nübüvvete muhtaç olduğunu, peygamberlik mesleğinin insanları irşâd bakımından bir zaruret olarak ihdâs edildiğini anlatmaktadır. Peygamberliğin insanlar için bir zaruret olmasının üç sebebi vardır. Bu üç sebep, aynı zamanda insanları hayvanlardan ayıran üç ana özelliktir. Hayvanların nübüvvete ihtiyaçları yoktur. Çünkü onlar yaratılışta istikâmetli, donanımlı ve vazifeli olarak, kader tarafından programlandırılarak yaratılmışlardır. Hayatlarında kesinlikle mahzur meydana getirecek zikzaklar ve sapmalar olmaz.

İnsanlar ise; mezkur üç noktadan dolayı hayvanlardan ayrılıyor. Bu üç noktanın gelişmesi ve mükemmelleşmesi için de, insanların yetenek ve istidâtları serbest bırakılmış, hayvanlar gibi fıtratları tahdit edilmemiştir. İşte serbest bırakılan ve tahdit edilmeyen yeteneklerle insanlar, kendilerini hayvanlardan ayıran üç önemli hususiyetini geliştirip, tahakkuk ettirebilmeleri ve bu üç özelliğin kâinatta esas olan hikmet, adalet ve maslâhat kurallarına muvâfık ve uygunluk arz etmesi için, Sâni-i Hakîm, peygamberlik müessesesini ihdâs etmiş ve vazifeli peygamberler göndererek kâinatın hizmet ettiği insanların, fikir ve fiillerini kâinatın umumi ahengine uygun hale getirmiştir.

Sualdeki kâide, sadece insanlara has bir kâidedir. Yani insanlar güzel fikir, düşünce ve san'atlarını, Cenâb-ı Hakk'ın yaratmış olduğu mahlûkatın aralarındaki münâsebet, nizâm, kâide ve hallerinden çıkarırlar. Allah’ın yarattıklarına ve İlâhi san'atlarına bakıp, inceleyerek kendi aralarında yeni yeni şeyler, keşifler ve sanatlar meydana getirirler. Dolayısıyla kâinattaki fiil ve amelî şeyler insanların fikir ve düşüncelerinin oluşmasında, evveliyet ve öncelikli şeylerdir

Dolayısıyla fikirlerin evvelinde bu anlamda ameli mes'eleler bulunmaktadır. İnsanların fikirlerinden ve düşüncelerinden zuhur eden san'atlar, terakkiler ve medeniyetler, kul ile Allah arasında münâsebeti tanzim eden, ahlak, fazilet, ibadet ve muâmelat gibi fâaliyetlere yani amellere dönüşmelidir. Dolayısıyla insanların fikirlerine bu açıdan bakılırsa, ahlak, fazilet ve muâmelat dediğimiz şeyler o fikirlerin âhiri oluyor.

İşte Allah ile insanlar arasındaki ubudiyet ve kulluk alanında oluşan boşluğu doldurabilecek, mükemmel hale getirebilecek ve kâinatın en yüksek maksadı olan insanların kulluklarını Allah'a tahsis etme meyvesini çıkartıp zuhur ettirebilecek yegâne müessese nübüvvettir. Bu mesleğin olmadığı ve itibar edilmediği dönemlerde fevkâlade boşluklar oluşmuş, neticede ciddi uçurumlar meydana gelmiş, sebep sonuç ilişkisi, mebde ve müntehâ alakası zâyi olduğundan, Cenâb-ı Hak bazı kavimleri ve dönemleri helâk etmiştir.

Demek ki, “Fikrin evveli amelin ahiri, amelin evveli fikrin âhiri”(1) olan sırlı kâide, insanların üç özelliğinden biri olup, bu kâideyi mükemmel şekilde tahakkuk ettirecek mürşitler ve rehberler ise; peygamberlerdir. Peygamberler olmazsa bu gaye tahâkkuk etmez, insanların yaratılış hikmeti zâyi olur. Âdeta insanlıktan sıyrılıp hayvanlık derekesine düşülür.

(1) bk. Muhakemat, Üçüncü Makale (Unsuru'l-Akide), Birinci Maksat.

İlgili ders videosu için tıklayınız:
- Prof. Dr. Şadi Eren, Muhakemat Dersleri (45. Bölüm).

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü

SORULARLARİSALE 2024 ANKETİ
Bu içeriği faydalı buldunuz mu?

Yorumlar

Adem68474

Fikrin evveli amelin ahiri, amelin evveli fikrin âhiri, KAİDESİ PEYGAMBERLERE LUZUM NOKTASINDA FİKİR VE AMEL CİHETİNDEN NASIL BAKIYOR,MİSALLE İZAH EDERMİSİNİZ 

Yorum yapmak için Giriş Yapın ya da Üye olun.
Editor (Muaz)
Peygamberler ve getirdikleri şeriat kainat ile insanı bir birine monte eden bir biri ile uyum içinde hareket etmesini sağyalayan birer aplikasyon (uyulama) gibidir. İnsan kainatı okur medeniyet oluşturur medeniyet kainatla uyum sağladığı sürece amele muvaffak olur bu da ancak peygamberler ile mümkündür. 
Yorum yapmak için Giriş Yapın ya da Üye olun.

BENZER SORULAR

Yükleniyor...