Block title
Block content

"Gafletten neşet eden dalalet, pek garip ve aciptir. Mukareneti illiyete kalbeder. İki şey arasında bir mukarenet olursa, yani daima beraber vücuda gelirlerse, birisinin ötekisine illet gösterilmesi o dalaletin şe´nindendir..." izahı?

 
Cevap

Değerli Kardeşimiz;

İktiran, sebep ile sonucun sürekli beraber gelmesine denir. Elma ile elma ağacının, yumurta ile tavuğun, süt ile ineğin, bal ile arının beraber gelmeleri gibi. Halbuki Allah yumurtayı tavuksuz, sütü ineksiz, elmayı ağaçsız da verebilir.

Neticeyi sebepten bilenleri yanıltan nokta, sebep ile neticenin sürekli beraber olmalarıdır. Yumurtanın sebebi tavuktur ve bu Allah’ın bir adeti ve kanunu olmasından dolayı sürekli olarak böyle cereyan ediyor. İşte bu ikisinin beraber gelmesi ve sürekli olması yumurtanın tavuk tarafından icat edildiği zannını doğuruyor. Bu zanna iktiran ya da mukarenet denir. Determinist (Alemde her şeyi sebeplere veren bir felsefe  görüşü) ve maddeci felsefeyi yanıltan nokta, bu sebep ve neticenin sürekli beraber gelmesidir.

İllet ise, bir şeyin hakiki yaratıcı ve mucidine denir. Kainatta her şeyin illeti ve yaratıcısı, yani hakiki sebebi Allah’ın irade ve kudretidir. Neticelere araç olan sebepler ise, arada sadece bir perde bir vasıtadır. Bunun en büyük ispatı, sebeplerin adi ve basit, ondan hasıl olan neticenin mükemmel ve sanatlı olmasıdır.

Elma mükemmeldir, ağaç ise adi ve basit bir araçtır. Ağacın elmayı icat ettiğini savunmak mantıksızlıktır. Zira elmanın teşekkülünde bütün kainat çarkları işliyor. Bütün kainatı kudret elinde tutamayan, elmayı da icat edemez. Ağacın bütün kainatın rabbi ve ilahı olduğunu akıl kabul ederse, o zaman elma ağcındır, demek doğru olur. Bunu ise aklı başında hiç kimse kabul etmeyeceğine göre, elmanın tek yaratıcısı Allah’tır.

İktiran konusunda insanı yanıltan en önemli faktör gaflettir. Gaflet en genel manası ile Allah’ı unutmak demektir. İnsan sebeplerin arka cephesinde işleyen İlahi kudretten gaflet ederse, nihayetinde sonucu sebepten bilmeye başlar. İşte gaflet iktiranı, yani sebep ile sonucun birlikteliğini illet, yani yaratıcı olarak telakki ettirir. Gaflet ile bakan birisi, balın yaratıcısının arı olduğu zehabına kapılabilir. Halbuki iman ve tefekkür ile baksa, arı ile bal arasında büyük uçurumların olduğunu görecek ve gerçek failin Allah olduğunu idrak edecektir.  

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editör

Paylaş
BENZER SORULAR
Yükleniyor...