Block title
Block content

"Görüyoruz ki, eşya, hususan zîhayat olanlar, def'î gibi, âni bir zamanda vücuda gelir. Halbuki, def'î ve âni bir sûrette basit bir maddeden çıkan şeyler gayet basit, şekilsiz,.." cümlesini açıklar mısınız?

 
Cevap

Değerli Kardeşimiz;

Zıdların bir arada olması işleri zorlaştırır, hatta imkansız hale getirir. Bu, insanların işlerinde böyledir. Mesela, insanların işlerinde bir ustadan, çok sanatlı ve güzel bir eser istersen, bu, uzun zaman ve itina ister. Bir iki ayda yapılacak bir işi, bir iki saatte istersen o iş, o eser sanatlı ve güzel olamaz. Bu durum, insanların acziyetinden ileri geliyor.

İşte, güzel ve sanatlı olmakla, hızlı ve ani olma manası birbirine zıttır. Mebzul, yani çok ve kesretli olan şey, kıymetçe düşük ve bayağı olur. Az ve nadir olan, kıymetli olur. Bu ölçüler, hep beşeriyet için geçerlidir.

İnsan, Allah’ın işlerini kendi işleri ile kıyaslayınca onun mucize olduğunu görüyor ve secdeye gidiyor .Üstad burada zıtların Allah’ın işinde cem olduğunu nazarlara göstererek, bunların Allah'tan başka kimsenin işi olamayacağını ispat ediyor.

Mesela, sinekler kısa bir süre içinde o kadar çokça yaratılıyor ki, hem çok hem de kısa zamanda olması, sanatının kemaline ve güzelliğine engel  olmuyor. Hepimiz biliyoruz ki, çok geniş bir alanda hükmeden insanın idaresi zayıflar, hakimiyet zorlaşır. Merkezde idare iyi olur, ama çevrelerde zayıflar. İşte bu kaide de insanlar için geçerlidir. Allah için bir sineği yaratmak ve idare etmek ile bütün varlığı yaratmak ve idare etmek aynıdır.

Allah'ın mülkü o kadar geniş ve büyük ki, aklın sınırlarına sığmaz. Ama idare ve hakimiyette asla zaaf olmaz. Buna şahit, kainatın halidir.

Yani Allah’ın işlerinde zıtların cem olması ona zorluk çıkarmaz ya da engel teşkil etmez. Bir şeyi çok yaratır, ama kıymetli olur. Kısa bir zamanda yapar, ama sanat ve güzelliğine engel olmaz. Çok geniş ve büyük bir yerde hükmeder, ama hükmünde zorlanmaz. Bu gibi işler insana nispeten mucize, Allah'a nispeten basittir.

Bir de burası dar-ı hikmet olmasından, işler zamanlı ve sebepler aracılığı ile olması hikmetindendir. Yoksa, Cenab-ı Hak istese zamansız ve sebepsiz her şeyi bir anda yaratabilirdi. Onun için zorluk yoktur. Tıpkı dar-ı kudret olan alem-i ahiretde olacağı gibi.

Buna şu temsil ile bakabiliriz: Hünerli ve mahareti çok olan bir usta, bir bina yaparak bütün hüner ve maharetini seyrettirmek ister. Bu usta binayı iki şekilde yapabilir; biri def'i ve ani, diğeri ise tedricidir. Yani yavaş yavaş ve tertip ve sıra ile yapmaktır.

Şayet eserini, yani, binasını halkın huzurunda defi ve ani bir şekilde inşa etse, kimse onun maharet ve hünerinden bir şey anlamaz. Hatta inkara bile gidebilirler. Ama yavaş yavaş, tertip ile eze eze yapsa, yani temelden tavana doğru tedrici bir yol izlese, herkes onun sanatını ve hünerini takdir ile tahsin eder. Ve maksat hasıl olmuş olur.

İşte Cenab-ı Hakk'ın iki şakilde yaratma tarzı vardır. Biri yoktan ve hiçten, ani ve defi yaratmasıdır. Diğeri ise, inşa suretinde tertip ve sebepler ile isim ve sıfatlarını talim ettirerek yapmasıdır.

İşte, dünyada daha çok inşa şeklindeki yaratması hükmediyor. Sebebi ise, talimdir. Esma ve sıfatlarını ve dolayısı ile kendini bize tanıtmaktır. Burada defi ve ani derken, kısa bir süre, anlamında kullanılmıştır. Yoksa göz açıp kapamak müddeti kast edilmemiştir. Defi ve ani olması hikmete zıttır. Ahirette hikmet değil, kudret hakim olacağı için her şey,  ani ve birden olacaktır.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editör

Paylaş

Yorumlar

k.toprak
Kıymettar ağabeylerim Allah ne muradınız varsa versin Cennet makamlarının en yüksek yerinde Allah'ın izniyle yer edinin inşallah
Yorum yapmak için Giriş Yapın ya da Üye olun.
saidtr
Değerli kardeşlerimiz, Yukarıda ani defi ibaresini, kısa zamanda olarak abilerimiz yazmışlar, maksar doğrudur, Allah razı olsun. Fakat şu açıdan bakıncada durumun böyle olduğu net gözükür. Mesela 6 haftada yaratılan mahlukatın sayısını toplayabilsek(sinekler, papatyalar, meyveler, kelebekler vs...) ve bu toplamıda saniyeye vursak(bölsek), belki saniyede trilyonlar mahluk yapacak ki, defi ve ani sözünün hak ve hakikat olsuduğu ortaya çıkacaktır, inşaallah.. Selametle... Selamlar
Yorum yapmak için Giriş Yapın ya da Üye olun.
ugur.sevin
Allah sizlerden razı olsun...
Yorum yapmak için Giriş Yapın ya da Üye olun.
BENZER SORULAR
Yükleniyor...