"Hatta çok surelerde zikr ve tekrar edilen Kıssa-i Musa'nın,.." Kur’an’daki tekrarların, özellikle de Kıssa-i Musa’nın tekraren zikredilmesinin hikmetini açıklar mısınız? "Kıssa-ı Musa" kaç defa hangi surelerde zikredilmektedir?

Cevap

Değerli Kardeşimiz;

Kur’an-ı Kerim'de Hz. Musa ile ilgili ayet sayısının iki yüz kadar olduğu belirtilmiştir. Bunların tamamını zikretmek yerine, Hz Musa (as.) ile alakalı temel konuları ve ayet numaralarını vermekle iktifa edeceğiz.

Bakara suresi, 54. ayet: Hz. Musa’nın, kavmine “Siz o buzağıyı put edinmekle kendinize zulmettiniz…” buyurması.

Bakara suresi, 55. ayet: Kavminin kendisine “Biz Allah’ı açıkça görmedikçe senin sözüne inanmayacağız.” demeleri.

Bakara suresi, 60. ayet ve A’raf suresi, 160. ayet: Kavminin su istemesi, asasını taşa vurmasıyla on iki pınar fışkırması.

Bakara suresi, 63. ayet: Kavminden misak alınması ve Tûr’un üzerlerine kaldırılması.

Bakara suresi, 67. ayet: Kavmine bir sığır kesmelerinin emredilmesi.

A’raf suresi, 104-117. ayetler: Hz. Musa’nın Firavuna tebliğde bulunması, asasının ejderha olması, bu olaya sihir denilmesi ve sihirbazlarla imtihan edilmesi.

A’raf suresi, 138. ayet: İsrailoğullarının denizden geçmeleri.

A’raf suresi, 143-145. ayetler: Kırk gecelik mikat; İlâhî kelama mazhariyet; Tevrat’ın levhalar hâlinde vahyedilmesi. Allah’ı görme talebi, dağın yerle bir olması.

A’raf suresi, 148-151. ayetler: Kırk gecelik zaman zarfında, kavminin onun arkasından buzağı heykelini tanrı edinmeleri; Hz. Harun’u dinlememeleri.

Yunus suresi, 90-92. ayetler: Firavun'un suda boğulması. İnandım demesi. Bedenine necat verilmesi.

Nisa suresi, 6. ayet: Firavun'un, İsrailoğullarının erkeklerini öldürüp kadınlarını diri bırakması.

İsrâ suresi, 101-103. ayetler: Dokuz mucize. Firavun'un İsrailoğullarını takip etmek istemesi ve suda boğulması.

Kehf suresi, 65-82. ayetler: Hz. Musa’nın (as.) Hz. Hızır’la seyahati.

Tâhâ suresi, 10-37. ayetler: Yolculuklarında Hz. Musa’nın ailesine, “Siz yerinizde durun, benim gözüme bir ateş ilişti." demesi. Ateşe vardığında, "Ey Musa, ben şüphesiz senin Rabbinim…" diye çağrılması. "Elindeki nedir?" sorusu, asasını yere bıraktığında yılan olması. Firavun'a gitmesinin emredilmesi. …

Tâhâ suresi, 38-40. ayetler: Annesine ilahi ilhamla bildirilmesi üzerine Hz. Musa'nın bir tabut içinde denize bırakılması, Firavun'un sarayında büyütülmesi, başkalarının sütünü emmeyince, kız kardeşinin saraya müracaat etmesi ve annesinin ona kavuşması.

Tâhâ suresi, 44. ayet: Firavun'a tebliğde bulunurken yumuşak konuşmalarının emredilmesi.

Kur'an'daki tekrarlar konusunda genel bir açıklama:

Bir kısım hakikatlerin yahut kıssaların Kur'an’da birkaç kez tekrar edilmesi, hakikatte tam bir hikmet olduğu hâlde, bazı kesimlerce kusur tevehhüm ediliyor.

Üstad Bediüzzaman Hazretleri Kur'an'ın bir “zikir, dua ve davet” kitabı olduğunu nazara vererek, bunlarda yapılan tekrarların, hakikatte tekrar olmadığını ve müstahsen olduğunu hatırlatır.

Zikir, dua ve davet… Her üçünde de tekrarlar hikmetli ve gereklidir.

Zikirde tekrar, kusur değildir. Namazın içinde çok tekrarlar vardır ve sonunda tesbih, hamd ve tekbir cümleleri otuz üçer defa tekrar edilmiştir. Bu tekrarlarla ibadet binası inşa edilmekte, yükselmekte kemale ermektedir. O itirazcıların vehimleri esas alınsa, namazın sadece bir rekâtında Fatiha okumak, sadece namaza başlarken tekbir getirmek, namaz sonunda tesbihat yaparken de bir defa Sübhanallah, bir defa Elhamdülillah, bir defa da Allahu Ekber demek kâfi gelecektir.

Kur'an’da, Ebu Leheb’in küfrünü ve karısının küstahlığını bir defa nazara vermek belki kâfi gelebilir, ama Allah’ın varlığını ve birliğini bildiren, rahmetinden haber veren, o rahmete karşı şükür vazifemizi hatırlatan, isyan ve küfrün cehennemle karşılık bulacağını tehdit eden ayetler ne kadar fazla okunsa, hem insan kalbine o kadar sürur ve inşirah verirler, hem de insan nefsine haddini o kadar kuvvetle bildirirler.

Dua için de benzer şeyler söylenebilir.

Davete gelince; Kur'an, insanları imana, hidâyete, ahlaka, adalete davet ettiği için, bu davetin bir kere yapılıp sonra herkesin kendi haline bırakılması yerine, doğru yola her vesileyle çağrılmaları hikmetin ve rahmetin gereğidir.

Demek ki, bir kişiyi hak ve hakikat yoluna bir kez davet edip, ondan sonra onunla hiç ilgilenmemek sağlam bir yol değildir. Karşıdakinin de bizim gibi nefis sahibi olduğunu, şeytanın onunla da sürekli uğraştığını göz önüne alarak bu davetimizi her fırsatta ve her zeminde tekrarlamamız gerekir.

Kısacası zikir ve dua gibi davette de süreklilik ve tekrar esastır.

“Hem Kur'an, müessistir, bir Din-i Mübînin esasıdır ve şu âlem-i İslâmiyetin temelleridir ve hayat-ı içtimâiye-i beşeriyeyi değiştirip, muhtelif tabakâta, mükerrer suallerine cevaptır. Müessise, tesbit etmek için tekrar lâzımdır, te'kid için terdad lâzımdır, teyid için takrîr, tahkik, tekrîr lâzımdır.”(1)

Demek oluyor ki, her tekrar kusur değildir. Bazı tekrarlar tesis için ve meseleyi zihinlerde ve kalplerde iyice tespit etmek için yapılırlar. Buna şöyle bir örnek veriliyor: Bir duvarı örerken aynı işi sürekli tekrarlarız. Bir sıra örmekle yetinmez, duvar tamam oluncaya kadar tuğlaları yan yana ve üst üste dizmeye devam ederiz.

Bütün insanlık âleminin yanlış yolda olduğu, bir kısmının tahrif edilmiş semavî kitaplara, diğer kısmının putlara taptığı, bir başka grubun ise insan aklının mahsulü olan yanlış felsefî cereyanlara kapıldığı o cehalet asrında, Kur'an-ı Kerim hak dinin ve doğru inancın temelini atmıştır. Allah’a iman başta olmak üzere, bütün iman hakikatlerini insanlara açıklamış ve şirkin bütün çeşitlerinden uzak bir tevhid dini ortaya koymuştur. Öncelikle insanların kalplerini ve akıllarını tenvir eden Kur'an-ı Kerim, batılı bırakıp hakka tabi olanların teşkil edecekleri bir İslâm toplumunun da bütün esaslarını ortaya koymuştur. Toplumun her tabakasının suallerini cevaplandırmış, ihtiyaçlarını karşılayacak esaslar getirmiştir.

Küfürden imana, şirkten tevhide, bedevilikten medeniyete, zulümden adalete dönen bu insanların kalplerinde bu yeni inancı iyice yerleştirmek, şahsi ve içtimaî hayatlarında Kur'an esaslarını tam hâkim kılmak için bu hakikatler üzerinde tekrarla durulmuştur.

Bu tekrarlar her asra, bilhassa içinde bulunduğumuz bu dehşetli asra son derece lüzumludur. Küfrün, ahlaksızlığın ve batıl ideolojilerin birer şahs-ı manevi hâlinde, imana ve ahlaka hücum ettiği böyle bir zamanda, Kur'an ve iman hakikatleri üzerinde ne kadar tahşidat yapılsa yerindedir.

Kıssa-i Musa’nın tekrarı meselesine gelince, bu konuda Üstad Hazretleri şöyle buyurmaktadır:

“Kıssa-i Musa, çok meziyetleri ve hikmetleri müştemildir. Her makamda o makama münasib bir vecihle zikredilmesi, ayn-ı belagattır.”(2)

Kur'an-ı Kerm'de Hz. Musa’nın (as.) kıssası birkaç surede tekrarlanmıştır. Ancak, bu kıssa her bir surede ayrı bir maksat için zikredildiğinden bu tekrarlar, hakikatte tekrar ve kusur sayılmazlar.

Bunlardan birkaçını şöyle sıralayabiliriz:

- Birçok peygamber gibi Hazret-i Musa’nın da mucizelerine zamanın müşrikleri sihir demişlerdir. İşte, Hazret-i Musa’nın asasının sihirbazların bütün sihirlerini yutmasına, Firavun ve etbaının sihir demeleri, Peygamber Efendimize (asm.) yapılan bu sihir isnadının Hazret-i Musa’ya da yapıldığını hatırlatmaktadır.

- İlahlık taslayan kibir timsali Firavun'un akıbeti nazara verilmekle, İslâm’a karşı çıkan müşriklerin de sonlarının hezimet ve mağlubiyet olacağı, hakkın batıla mutlaka galip geleceği müjdelenmekte, mü’minlere ümit ve teselli verilmektedir. Bu teselliye, sadece sahabeler değil, baskıya ve zulme maruz bütün mü’minler muhtaçtırlar.

- Hazret-i Musa’nın (as.) Hazret-i Hızır’la yaptığı seyahatin nakledilmesi, kader konusunda çok ehemmiyetli mesajlar vermekte, Hazret-i Musa aleyhisselâmın dahi bilemediği ve Hz. Hızır’dan ders alma ihtiyaç duyduğu bu gibi ilahi sırlarla müminlerin fazla meşgul olmamaları, bilhassa bela ve musibetler karşısında kadere itiraz yoluna gitmeyip Allah’ın hikmetine ve rahmetine itimat etmeleri ders verilmektedir.

- Cenâb-ı Hakk’ın, dilerse, fâcir ve kâfirleri bile dine hizmet ettireceği gerçeğine, Hazret-i Musa’nın Firavun'un sarayında büyüyüp yetişmesi en güzel bir örnektir.

“Allah size yardım ederse, size galip gelecek kimse olamaz...” (Âl-i İmran, 3/160)

âyet-i kerîmesindeki hakikat dersine Hazret-i Musa’nın Firavun’a galip gelmesi en büyük bir misaldir ve Müslümanların en zor şartlarda bile ümitsizliğe düşmelerine gerek olmadığının en müessir bir dersidir.

- Hazret-i Musa’nın Allah’ı görme talebine karşı “Sen beni göremezsin.” buyurulması, Allah’ın bu âlemde görülemeyeceğini ders verir. Üstad Hazretleri, Mesnevî-i Nuriye’de, Peygamber Efendimizin (asm.) “Mirac yoluyla beka âlemine girdiğini” ve Cenâb-ı Hakk’ı bu dünya âleminde değil, o beka âleminde gördüğünü beyan ediyor. Demek oluyor ki, Hazret-i Musa’nın (as.) görme talebinin yerine gelmemesi, o büyük mazhariyete bu dünyada kavuşmak istediği içindi.

- Bu kıssadaki çok ehemmiyetli bir ders de Firavun’a yumuşak sözlerle tebliğ yapılmasının emredilmesidir. Cenâb-ı Hak, ilahlık taslayan bir düşmanına bile iki peygamberini birlikte gönderiyor ve ona iman ve tevhidin tebliğini istiyor. Ve bu tebliğin de yumuşak bir şekilde yapılmasını özellikle emrediyor. Bizler, din düşmanları bir yana, kanaatimizi paylaşmayan bir Müslüman’a bile sert davranmakla bu ilahi emre ne kadar ters düştüğümüzün farkında mıyız?

İşte, Kıssa-yı Musa’da böyle daha nice hakikat derslerinin verilmiş olması, bu kıssanın tekrarını kusur tevehhüm edenlerin aldandıklarını ve tekrarların son derece hikmetli olduğunu gösterir.

Dipnotlar:

1) bk. Sözler, On Dokuzuncu Söz.

2) bk. İşârâtü’l-İ’caz, Bakara Suresi Tefsiri.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü

Bu içeriği faydalı buldunuz mu?

BENZER SORULAR

Yükleniyor...