Block title
Block content

"Hem de tasavvuratını öyle hariciyata muhâkî ve müşakil etmek lâzımdır. Farazâ tasavvuratı dimağdan kaçıp hariçte tecessüm etseler, hariç onları istilhak; ve neseplerini inkâr etmesin..." Bu cümleleri izah eder misiniz?

 
Cevap

Değerli Kardeşimiz;

"Hem de san'at-ı hayaliyesiyle tabiata şakirtlik etmek gerektir. Tâ tabiatın kavânini onun san'atında in'ikâs edebilsin."

"Hem de tasavvuratını öyle hariciyata muhâkî ve müşakil etmek lâzımdır. Farazâ tasavvuratı dimağdan kaçıp hariçte tecessüm etseler, hariç onları istilhak; ve neseplerini inkâr etmesin ve desin: "Onlar ben'im" veyahut "Keennehu" veyahut "Benim veledimdir."(1)

Hem de insan hayal ustalığı ve sanatı ile tabiata talebelik etmek gerekir, ta tabiatın kuralı olan tesir ve etki eserinde görünsün ve yansısın.

Burada ki tabiat tabiri iki anlama geliyor, birisi söz ve cümlelerin zorlama ve yapmacıklıktan uzak doğal ve akıcı olmasıdır. İkincisi ise hakikatleri olduğu gibi aktarma ve betimleme yeteneğidir. Nasıl suni ve doğal olmayan gıdalar vücuda zarar veriyor ise, suni ve doğal olmayan kelam ve cümleler de kalbe tesir ve etki yapmıyor. Kur’an’nın üslubunda müthiş bir doğallık ve selaset vardır, sunilik ve yapmacıklıktan mukaddes ve münezzehtir demektir.

Bir fikir ya da tasavvuru ifade ederken harici şeylere benzetmek ve onların şekilleri ile takdim etmek gerekir. Yani fikirlerin üstüne insanların ülfet ve ünsiyet ettiği teşbih ve kinaye elbisesini giydirmek gerekir ki, herkes o soyut tasavvuru somut bir şekilde eline alıp inceleyebilsin. İnkarına ve reddine gitmesinler.

İnsanların ekserisi anlamadığı ve hissedemediği şeyleri inkara meyillidir. Öyle ise fikir ve tasavvurlar insanlık içinde fidan olabilmek ve tutunabilmek için elle tutulur, zihinle çabuk kavranır bir vaziyette takdim edilmelidir. Kur’an’nın teşbih ve kinaye yoluna çokça müracaat etmesinin ince sırlarından birisi de budur.

İnsan anladığa şeye "benim" der ve sahiplenir, anlamadığı şeye ise yabani durur, inkarına gider. Anlamak içinde teşbih ve temsil yoluna muhtaçtır.

(1) bk. Muhakemat, Unsuru'l-Belegat, Onuncu Mesele.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editör

Paylaş
BENZER SORULAR
Yükleniyor...