"Hiss-i sabia-i barika" nedir?

Cevap

Değerli Kardeşimiz;

"İkincisi: Beşerin havâssü'l-hums-u zahire ve batınadan başka, âlem-i gayba karşı açılan pek çok pencereleri var. Gayr-ı meş'ur pek çok hisleri var. Hiss-i samia, basıra, zâika olduğu gibi, bir hiss-i sâdise-i sâdıka olan saika vardır. Hem bir hiss-i sâbia-i bârika olan şâika var. O şevk ve sevk yalan söylemez. Yanlış gidemez."(1)

“Hiss-i sâbia-i bârika” ifadesi; "parlak yedinci duygu" anlamına geliyor. Bu yedinci duygu ise "şaika" yani "şevk ve motive"dir.

"Şaika" canlılardaki şevk ve motive duygusudur. Allah, mahlukatına yapacağı vazifeleri saika (sevk-i ilahi, sebep) ile bildirirken, o vazifelere karşı istek ve arzuyu da "şaika" duygusu ile takviye ve teyit ediyor.

Sözlükte “istemek, arzulamak, özlemek” anlamına gelen şevk kelimesi felsefe ve tasavvuf literatüründe “herhangi bir varlığın, kendi varlık kategorisi içinde en yüksek derecede yetkinliğe ulaşabilmesi için, gerekli niteliklere sahip olmaya duyduğu derin arzu ve eğilim; kalbin sevdiğine kavuşma arzusu, sevilenin ismi anıldığında kalpte duyulan heyecan” vb. şekillerde tarif edilmiştir. Şevk yerine aynı kökten iştiyak da kullanılır.

Kur’an-ı Kerim’de şevk kelimesi yer almaz. Özellikle “Allah’a kavuşmayı arzulama” manasındaki ifade kalıbı içinde recâ kavramı şevk ile aynı anlamda kullanılmıştır. Hz. Peygamber’in (asm) bir duasındaki benzer ifadede recâ yerine şevk geçmektedir. Bazı hadislerde aynı bağlamda recâ ve hubb (sevme) kavramları yer alır.(2)

Tabi bu saika ve şaika duyguları her canlıda aynı derece ve mertebede görünmez. İnsanlarda daha cami ve daha mükemmeldir. İnsanların, içinde lezzet ve ücret bulunan işleri severek ve isteyerek, hatta taaşşuk derecesinde yapması bir çeşit şaikadır. Bu şaika duygusu da, her insanda bir olmaz. Bazı insanlarda daha külli ve atiktir. bazılarında daha cüz'i ve atıldır. Onun için yönelme hissi harekete geldiği zaman, bazıları bunu kale almazken, bazıları bunu gerçekleştirmek için gayrete ve şevke gelir.

Saika ise, şuuru olmaksızın bir şeye sevk olunmaktır; buna sevk-i ilahi de denir. İnkârcı filozoflar buna "sevk-i tabii" veya "içgüdü" adını veriyorlar. Mesela, arının mükemmel ve hikmetli vazifeleri görmesi sevk-i İlahiye olan saikaya güzel bir örnektir.

Yani Allah arıya ne yapacağını saika duygusu ile ilham ediyor. Onu bu duygu vasıtası ile yönlendiriyor. Yoksa aklı ve şuuru olamayan arının, o hikmetli ve mükemmel vazifeleri kendi başına görmesi ya da kör ve sağır tabiatın sevki ile yapması imkânsızdır.

Dipnotlar:

1) bk. Mesnevî-i Nuriye, Nokta.
2) bk. TDV İslam Ans., Şevk md.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü

Bu içeriği faydalı buldunuz mu?

Yorumlar

Gökyüzü
Altıncı hissi biliyordum, ama "parlak yedinci duygu" yu ilk defa duyuyorum. Bu yedinci duygunun da "saika", "şaika" olduğunu öğrenmem çok daha güzel oldu. Allah razı olsun her daim, hizmetinizden çok istifade ediyorum.
Yorum yapmak için Giriş Yapın ya da Üye olun.

BENZER SORULAR

Yükleniyor...