Block title
Block content

İbnü'l-Kayyım el-Cevziyye'nin "Elbeyan fi Aksamil Kur'an" namında bir kitabı var mı? İbnü'l-Kayyım el-Cevziyye kitabının Fatiha suresinin tefsirinde evliyaları, "azap verilenler"le birlikte saymış. Risaleler gözlüğü ile bakar mısınız?

 
Cevap

Değerli Kardeşimiz;

"Üçüncü esas: Vehhâbilerin azîm imamlarından ve acîp dehâları taşıyan meşhur İbni Teymiye ve İbni Kayyıme'l-Cevzî gibi zatlar Muhyiddin-i Arabî (k.s.) gibi azîm evliyâya karşı fazla hücum ettikleri ve güya mezheb-i Ehl-i Sünneti Şîalara karşı Hazret-i Ebû Bekir'in (r.a.) Hazret-i Ali'den (r.a.) efdâliyetini müdafaa ediyorum diyerek, Hazret-i Ali'nin (r.a) kıymetini çok düşürüyorlar. Hârika faziletlerini âdileştiriyorlar. Muhyiddin-i Arabî (k.s.) gibi çok evliyâyı inkâr ve tekfir ediyorlar."

"Hem, Vehhâbiler kendilerini Ahmed İbni Hanbel mezhebinde saydıkları için, Ahmed İbni Hanbel Hazretleri bir milyon hadisin hâfızı ve râvîsi ve şiddetli olan Hanbelî mezhebinin reisi ve halk-ı Kur'ân meselesinde cihanpesendâne salâbet ve metânet sahibi bir zat olduğundan, onun bir derece zâhirî ve mutaassıbâne ve Alevîlere muhâlefetkârâne mezhebinden din nâmına istifade edip, bir kısım evliyânın türbelerini tahrip ediyorlar ve kendilerini haklı zannediyorlar. Halbuki, bir dirhem hakları varsa, bazan on dirhem ilâve ediyorlar."(1)

İbni Cevzî’nin lâkabı Ebu Abdillah’tır. Tam adı ise, Şemsüddin Muhammed bin Ebî Bekir bin Eyyûb ed-Dımeşkî’dir. İslâm bilimlerinin birçok alanında eser vermiş Hanbelî âlimidir. 1292 tarihinde Şam civârında dünyaya geldi. Öğrenim hayatına babasından aldığı derslerle başlayan İbni Kayyım, çeşitli hocalardan Arap dili ve edebiyatı, hadis, kelâm, usûl ve fıkıh okudu. Fıkıhta asıl hocası İbni Teymiyye olup, onun bir çok eserini bizzat kendisinden okuma imkânı buldu.

Cevziyye Medresesinde imamlık yaptı. 1342 yılında Sadriyye Medresesinde ders vermeye başladı ve bu görevini vefat edinceye kadar sürdürdü. Bazı (tecsim ve teşbihi andıran) görüşleri, âlimler tarafından tenkide uğradı. 

İbn-i Kayyim-i Cevzi ve hocası İbn-i Teymiyye Vehhabilik mezhebine kapı açan iki müfrit alimdir. Bu iki alim fıkıh ve akaid alanlarında bazı usul farklılıklarından dolayı farklı ve yanlış neticelere varmışlardır. Et-Tibyan Fi Aksamil Kur'an, İbn Kayyım el-Cevziyye’nin kitabıdır.

Bu zatın ve hocası İbn-i Temiyye’nin Ehl-i sünnete muhalefet ettiği konuları maddeler halinde sıralayalım.

1. Ehl-i sünnet alimlerince en çok tenkit edildiği konu, teşbih ve tecsime (Allah’a mekan verme)  varan fikirleridir. Mesela "Allah arşa istiva etti." ayetini zahiri üzerine anlayıp tevil yolunu da bidat olarak kabul etmiştirlerdir.

2. En meşhur hatalı görüşü ise, tasavvuf ve tarikat mesleklerini bid'at sınıfına dahil edip, Muhyiddin-i Arabi Hazretlerini tekfir (kafir kabul etmesi) etmeleridir. Kafirler hakkında nazil olan bir çok ayeti evliyalar hakkında yorumlayarak dalalete ve bidate sapmışlar. Evliyaları "azap verilenler" kapsamında değerlendirmeleri bu sapkın bakış açılarının bir neticesidir.

3. Tevessülü, yani Allah’a vesile edilerek yapılan duaları şirk saymışlar. Mesela "Allah Resulünün hürmetine beni affet." sözü, hocası ve bu alime göre şirk unsurudur.

4. Allah Resulü (asv) ve büyük zatların şefaat hakkını kabul etmezler.

5. Fıkıhta Ehl-i sünnetin kaidesi olan "Haram yolla kendini sarhoş eden, sarhoşluk halindeki tasarruflarından mesuldür." hükmü yerine, "Sarhoş tasarrufunda mazurdur ve hükümleri de geçersiz." diye iddia edip Ehl-i sünnet yolundan ayrılıyorlar.

6. Evliyalara ve onların türbelerine karşı hürmetsiz fikirleridir. Hatta Peygamberimiz (asm)'in kabr-i şerifine puthane, onu ziyaret eden hacılara putperest diyecek kadar ileri gitmiştir. Yalnız, bizim Ehl-i sünnet içinde bazı avam insanların aşırı gidip evliya ve türbelerine karşı şirke varacak kadar tavırları da bu fikirde etkili olmuştur.

7. Mezhepler konusunda çok aşırı gidip İmam Ahmet bin Hanbel dışındaki bütün hak mezheplere soğuk bakıyorlar. Özellikle reyci olan Hanefi mezhebine biraz daha mesafeli duruyorlar.

Bu zatların aşırı ve sivri fikirleri, ileride tartışmalara ve ihtilaflara sebep olacak olan Vehhabilik akımına ilham kaynağı olmuştur. Bir nevi onlara kapı açmışlardır. Onlar da bu fikirler çerçevesinde radikal ve ilimden yoksun bir tarz ile şiddet ve teröre meyilli bir örgütlenme içine girmişlerdir.

İbn-i Kayyim-i Cevzi, hocası İbn-i Teymiyye'nin çok ifrat fikirlerini de reddetmiştir. Bu hususta hocasından daha halim ve selim bir fıtrata sahiptir. Hocası ile Şiilikte aşırı giden guruplara karşı da çok çetin çatışmalara katılmış, çok müfrit Şia hareketlerini de ortadan kaldırmışlar.

(1) bk. Mektubat, Yirmi Sekizinci Mektup, Altıncı Risâle Olan Altıncı Mesele.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editör

Paylaş
BENZER SORULAR
Yükleniyor...