Block title
Block content

İKTİRAN

 
Dal ile meyve arasında, iktiran yani yakınlık vardır. Bu hâdiseye gaflet nazarıyla ve üstünkörü bakan bir insan, o İlâhî mucizeyi ağacın yaptığını sanabilir. Halbuki, suyu ve toprağı terbiye ederek ağaç yapan kim ise ağaçtan meyveler çıkaran da ancak O olabilir.

“Esbab-ı zahiriyeyi perestiş edenleri aldatan; iki şeyin beraber gelmesi veya bulunmasıdır ki, “iktiran” tabir edilir, birbirine illet zannetmeleridir. Hem bir şeyin ademi, bir nimetin madum olmasına illet olduğundan, tevehhüm eder ki: O şeyin vücudu dahi, o nimetin vücuduna illettir.” (Lem’alar)

Adem yokluk, madum ise yoklukta kalan, varlık sahasına çıkamayan demektir.
İkinci cümledeki mesajı şöyle ifade edebiliriz: Bir şeyin olmayışı, bir nimetin yoklukta kalmasına sebep olduğu takdirde, gafil insanlar, iktiran sebebiyle o nimeti o şeyin icat ettiğini zannederler.

Konunun devamında, şöyle bir misâl verilir: Bir bahçıvan bahçeyi sulamayı ihmal etmekle bütün sebzelerin yok olmalarına sebep olabilir. Bundan yola çıkılarak, “Bütün sebzeleri yapan sudur. Çünkü o kesilince hepsi kurudu ve mahvoldular.” denilemez.

Günlük hayatımızda bunun binlerce misaliyle karşılaşırız.

Veznedar işe gelmeyince ücretler ödenemez. Ama kimse de kalkıp, paraların gerçek sahibinin veznedar olduğu vehmine kapılmaz.

Ağaçların çiçek açma zamanındaki bir günlük soğuk hava, bütün çiçekleri mahveder ve meyvelerin yokluğuna sebep olur. Bunu dayanarak, meyveleri sıcak havanın yaptığı söylenemez.

Yazar: Sorularla Risale | Okunma Sayısı: 7502 | Word indir | Pdf indir
Paylaş
Yükleniyor...