Block title
Block content

"İ’lem ey esbaba mübtelâ insan! Bil ki, sebebin halkı ve sebebiyetinin takdiri ve müsebbebin vücuduna lâzım olan şeylerle techizi, kudretine nisbetle zerreler ve şemsler müsâvî olan Zât'ın 'Kün' emriyle müsebbebi halketmesinden daha kolay,.." izah?

 
Cevap

Değerli Kardeşimiz;

Cenâb-ı Hakkın iki  farklı  yaratması var: İbda ve inşa.

İbda, bir şeyi sebepler olmaksızın doğrudan yaratması, inşa ise sebepleri vasıta ederek onların eliyle neticeyi yaratması. Her ikisi de Allah’ın sonsuz kudretine göre aynıdır, biri diğerinden daha kolay, yahut daha zor değildir.

Bu derste sebeplerin bir tesirleri olmadığı ve eşyanın yaratılmasında Cenâb-ı Hak için bir kolaylık sağladıklarının düşünülemeyeceği konu alınıyor.

Bir örnek üzerinde konuyu tahlil edelim: Cenâb-ı Hak, meyveyi  yaratmasında ağacı sebep olarak takdir etmiş. Ağaç, sebep; meyve müsebbebdir. Ağacın meyveye sebep kılınması da sebebiyetin takdiridir. Bütün bunlar inşa için söz konusudur. İbdada bunların hiçbiri yoktur, meyve, gökten yağmur yağması gibi,  doğrudan yaratılır.

Meyvenin yaratılması sadece ağaçla olmuyor, toprak lazım, su lazım, hava lazım, güneş lazım, dünyanın dönmesiyle bahar mevsiminin gelmesi lazım. Bütün bu sebepleri yaratıp takdir ettikten sonra bunlardan bir meyve inşa etmek, o meyveyi doğrudan “ol” emriyle yâni ibda yoluyla yaratmadan daha kolay da değildir, daha mükemmel de değildi, daha âlâ da değildir.

O halde,  “sebepler niçin devreye sokuluyor” şeklinde bir soru akla gelebilir. Bu dünya hikmet dünyasıdır. Eşyanın sebepler eliyle yaratılmalarının bir hikmeti, insanların yaratılış konusunda bir imtihana tabi tutulmalarıdır. Kim mahlukatı Allah’ın yarattığına inanacak, kim sebeplere vererek inkâr yolunu tutacaktır; bunun görülmesi ve gösterilmesidir.

Sebeplerin diğer bir hikmeti de, bu tarz yaratma ile  Cenâb-ı Hakkın birçok İlâhî sanatlarının, icraatlarının sergilenmiş olmasıdır. Meselâ, tavuklar doğrudan yaratılsaydı, tavuğun yediği gıdalardan yumurta yaratılması, onun içine  tavuğun bütün planının yerleştirilmesi, o yumurtanın açılarak ondan civcivlerin çıkması ve yine o yumurtaların bir kısmının da insanlara ayrı bir gıda kaynağı olması gibi nice hikmetler gizli kalacak, sergilenmeyecekti. Bu tarz bir yaratma ile ortaya ne civcivler çıkardı, ne bebekler, ne de fidanlar.

İnsanlar sebepsiz, vasıtasız bir anda yaratılmış olsalardı,  anne, baba  ve akraba kavramlardan uzak kalırlardı. Böyle olmayıp da, inşa yoluyla yaratıldıkları için toplum hayatında birçok imtihanlar geçiriyorlar, birçok sevaplara nail oluyorlar. Babalarına ettikleri hürmet onlar için sevap olduğu gibi, çocuklarına yaptıkları yardımlar da birer sadaka hükmüne geçiyor. Böyle sayılamayacak kadar çok hikmet için insanların bu dünya meydanına ibda yoluyla değil, inşa yoluyla gelmeleri gerekiyor.

Ahirette hikmetten ziyade, kudret hakim olacak ve hükmünü icra edecek. İnsanlar bir anda yaratılıp mahşer meydanına toplanacaklar. Meyveler dallarda bir anda yaratılacaklar. Anneler de babalar da evlatları da aynı yaşta olacaklar. Artık, aile hukuku konusunda yeni bir imtihan geçirilmeyeceği için böyle bir yaratılış o âleme çok uygun düşecek.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editör

Paylaş
BENZER SORULAR
Yükleniyor...