Block title
Block content

"İ'lem eyyühe'l-aziz! İnsanın vehim, farz, hayal duygularına varıncaya kadar bütün hassaları bilâhare rücû edip bilittifak Hakka iltica ettiklerini..." Vehim, farz, hayalin bütün hassalarının, rücu edip bilittifak Hakk'a iltica etmeleri ne demektir?

 
Cevap

Değerli Kardeşimiz;

Vehim: Kelime olarak müphem ve mânasız korku, belirsiz fikir ve düşünce anlamlarına geliyor. Aynı zamanda cüz'i ve ince mânaların anlaşılmasına yarayan bir idrak kuvveti. Günümüzün tabiri ile asılsız ve mesnetsiz kuruntu demektir. Akıl ve iradenin terbiyesine girmeyen ve insanı sürekli taciz eden bir duygudur.

İnsan, bu duygu sayesinde fikren ve manen teyakkuzda durur ve terakki eder. Bu duygunun esiri olmamak kaydı ile insana faydalıdır. Akıl ve kalp itminan bulsa da, bu vehim kuvveti, kolay kolay teslim-i silah etmez. Ancak; ilimde ve imanda yüksek makam sahibi zatlar, bu duyguyu teslim-i silaha mecbur ediyorlar. Üstad bu bahiste vehim kuvvetinin, Kur'an hakikatleri karşısında teslim olduğunu beyan ediyor.

Farz-Muhal: Olması imkânsız olan şeylerin, var gibi kabul edilme halidir. Yani  olmayacak bir şeyi, olmuş gibi düşünmek ve öylece tefekkür etmek anlamındadır. Her müspet fikrin, muhalif ve imkansız olan manalarını, müspet ve mümkün gibi kabul edip; o fikirler üstünde düşünmek demektir. Böyle olunca kainatta sayısız farzı muhalleri tek tek düşünüp hepsinin imkansız olduklarını aklen tespit etmek gerekir ki; bu ancak ilmi ve imanı yüksek zatlara has bir durumdur. Üstad, kainattaki bütün muhalatların, yani; kabul edilmesi mümkün olmayan fikirlerin hepsini tek tek hakka boyun eğdirdiğini bu sözlerinde ifade ediyor. Sadece sabit hakikatleri değil, sabit olmayan batıl fikirlerin de batıllığını ispat ediyor. 

Hayal: Zihnen tasarlanan şey. Asıl ve gerçekçi olmayan ve akıldan geçen fikir demektir. Bu duygu da, akıl ve kalbin riyasetine ve terbiyesine girmeyi kabul etmiyor. İnsan istemediği halde; bir çok batılın ve çirkin şeyleri hayal vasıtası ile kendine muhatap alır. Böyle olunca, insan mecburen o batılları çürütecek, esaslı hakikatleri araştırmak ihtiyacını hissedecek ve tahkike yönelecek.

Özet olarak Üstad; insana takılan bütün duygu ve söz dinlemez vasıtaları istimal ederek, hepsini tek tek Kur'an hakikatleri karşısında susturmuş ve teslim-i silah ettirmiştir.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editör

Kategorisi: Zeylü'l-Habbe | Yazar: Sorularla Risale | Okunma Sayısı: 3289 | Word indir | Pdf indir
Paylaş
BENZER SORULAR
Yükleniyor...