Block title
Block content

"İnsanı dalâletlere sürükleyen cihetlerden biri de şudur ki: İsm-i Zahir ile ism-i Bâtın'ın hükümleri ayrı ayrı oluyor; bunları birbirine karıştırıp mercilerini kaybetmek mahzurludur. Kezâlik, kudretin levazımıyla hikmetin levâzımı bir değildir. Birisine ait levazımatı ötekisinden talep etmek hatadır." İzah eder misiniz?

 
Cevap

Değerli Kardeşimiz;

"İnsanı dalâletlere sürükleyen cihetlerden biri de şudur ki: İsm-i Zahir ile ism-i Bâtın'ın hükümleri ayrı ayrı oluyor; bunları birbirine karıştırıp mercilerini kaybetmek mahzurludur. Kezâlik, kudretin levazımıyla hikmetin levâzımı bir değildir. Birisine ait levazımatı ötekisinden talep etmek hatadır."(1)

Allah’ın her bir isim ve sıfatının mana ve hükümleri birbirinden farklıdır. İsim ve sıfatlarının mana ve hükmünün farklı olması, tecelli ve taallukun da farklı olmasını iktiza eder. Onun için bir ismin hüküm ve manasını başka bir isimden beklemek veya tecellisini istemek yanlış olur.

Mesela, kudret bir şeyi ani ve defi yaratır. Yani zamansız ve sebepsiz yaratmak kudretin bir vasfıdır. Hakim ismi ise, sebep ve zamanla iş görmek ister. Hakim ismi hikmet ve hünerlerini satmak ve tanıtmak ister; bu da başka nazarlara sergilemek ile olur. Başka nazarlar ise ani ve defi bir yaratmadan hiçbir şey anlayamayacağı için, sebeplerin ve zamanın devreye girmesini iktiza eder. Bu yüzden kainata hikmet nazarı ile bakarken kudretin ani ve defi yaratmak tarzını aramak yanlış olur. Kudrete nazar ederken de Hakim isminin tecelli ve taalluku aranmaz.

Bazılarının "Neden Allah şu meyveyi zamanlı ve sebepli yaratıyor, halbuki O bir şeye ol dese oluverir..." diye itirazına bir cevaptır bu bahis aslında.

Batın ismi, bir şeyin iç yüzünde çalışır ve tecelli şekli ona göredir. Zahir ismi ise, bir şeyin dış yüzünde çalışır ve tecelli şekli ona göredir. Mesela, arabanın kaportası olmasa iç aksamı gözükse, araba insana itici ve ürkütücü gelir. Bu yüzden araba üreticileri arabaya şık ve estetik bir kaporta giydirirler.

Aynı hikmet insan içinde geçerlidir; şayet Zahir ismi insana güzel ve estetik bir cilt giydirmeyip Batın isminin çalıştırdığı iç organları açıkça göstermiş olsa idi, insanların birbirine bakması ve beraber yaşaması düşünülemezdi.  Her isim kendi tecelli alanında güzeldir ve ona göre düşünülmeli ve ona göre yargılanmalıdır. Diğer isimlerde de benzer manalar hükmediyor.

İnsanı eğitip terbiye eden Rab ismi, insanın bir takım zorlu aşamalardan geçmesini ve açlık, susuzluk, hastalık ve musibetler ile sınamasını gerekli kılıyor. Bu ismin gereğini düşünmeden neden Allah sonsuz şefkat ve cömertliğine rağmen bazen insanları aç, susuz, hasta ediyor diyerek itiraz ve isyan etmek sığlık ve dalalet olur.

Burada merci ifadesi, isimlerin hüküm ve tecellileri anlamında kullanılıyor. Her bir isim kendi mana ve güzelliğini görmek  ve göstermek istiyor.

(1) bk. Mesnevî-i Nuriye, Katre'nin Zeyli.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editör

Kategorisi: Katrenin Zeyli | Yazar: Sorularla Risale | Okunma Sayısı: 1459 | Word indir | Pdf indir
Paylaş
BENZER SORULAR
Yükleniyor...