Block title
Block content

"İnsanı fıtraten bütün hayvanlara tefevvuk ettiren camiiyyetinin meziyyetlerinden biri de zevilhayatın Vâhibü’l-Hayata olan tahiyye ve tesbihlerini fehmetmektir." cümlesini izah eder misiniz?

 
Cevap

Değerli Kardeşimiz;

"İ'lem eyyühe'l-aziz! İnsanı fıtraten bütün hayvanlara tefevvuk ettiren câmiiyetinin meziyetlerinden biri, zevilhayatın Vâhibü'l-Hayata olan tahiyye ve tesbihlerini fehmetmektir. Yani, insan kendi kelâmını fehmettiği gibi, iman kulağıyla zevilhayatın da, belki cemâdâtın da bütün tesbihlerini fehmeder. Demek, herşey sağır adam gibi yalnız kendi kelâmını anlar. İnsan ise, bütün mevcudatın lisanlarıyla tekellüm ettikleri Esmâ-i Hüsnânın delillerini fehmeder. Binaenaleyh, herşeyin kıymeti kendisine göre cüz'îdir."(1)

İnsanı hayvanlardan üstün kılan en önemli özelliklerden bir tanesi de, mahlukatın ve mevcudatın fıtri ve hali tesbih ve ibadetlerini kavrıyor olabilmesidir. Evet insan kendi konuşmasını nasıl anlıyor ve kavrıyor ise, aynı şekilde iman bakışı ve kulağı ile de bütün mevcudatın fıtri ve hali tesbihlerini öylece  anlar ve kavrar.

İman öyle bir iksir ve formül ki, bütün kainatın anlaşılmaz gibi duran dillerini insana tercüme edip izahını yapar.

 Kainatta ne var ne yok, her şey Allah’ı tesbih edip, ona bir şekilde ibadet ediyor. Bu tesbih ve ibadette irade ve şuur sahipleri bilerek ve irade ederek tesbih ve ibadette bulunuyorlar. İrade ve şuur sahibi olmayan diğer mahlukat ise, vazife ve fıtrat itibari ile tesbih ve ibadet yapıyorlar. İradesiz ve şuursuz olan bu mahlukat, hal dili ve vazife noktasından fıtri olarak tesbih ve ibadette bulunuyorlar. Onlar hal ve vazife noktasından ne yaptıklarını bilmeseler de, Allah’ın sonsuz ilmi onlar adına biliyor. Allah’ın bu bilmesi tesbih ve ibadet noktasından yeterlidir.

Nitekim Kur’an’ın çok ayetlerinde, şuurun alametleri hükmünde olan tesbih ve zikir, cansız varlıklara izafe edilmiştir. Bu ayetlerden bazıları şunlardır:

"Göklerde ve yerde bulunan her şey Allah'ı tesbih etmiştir. O, Aziz'dir, Hakîm'dir."(Hadîd, 57/1)

"Yedi gök, arz ve bunların içinde bulunanlar, O'nu tesbih ederler. O'nu övgü ile tesbih etmeyen hiç bir şey yoktur, ama siz onların tesbihlerini anlamazsınız. O, Halîm'dir, çok bağışlayandır."(İsrâ, 17/44)

İşte insan sahip olduğu külli şuur ve kabiliyet sayesinde bütün mahlukatın tesbih ve zikirlerini iman kulağı ile anlar ve kavrar, kainatın ve mahlukatın umumi bir vekili ve halifesi olur.

(1) bk. Mesnevî-i Nuriye, Onuncu Risale.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editör

Paylaş
BENZER SORULAR
Yükleniyor...