Block title
Block content

"Kader mistardır, yani, teşekkülâtın çizgilerini çizer; kudret mastardır, yani o çizgiler üstünde yapılan teşekkülât, kudretten sudur eder." İzah eder misiniz?

 
Cevap

Değerli Kardeşimiz;

"Bir ateşin sür’atle tedvirinden hasıl olan daire-i vehmiye gibi, her şeyin tarih-i hayatını bildiren ve kadere medar olan ve mukadderat-ı eşya denilen şu ikinci suret, mâkuledir. Suret-i maddiye itibarıyla her şeyin bir nihayeti, bir gayesi olduğu gibi, suret-i mâneviye itibarıyle de bir nihayeti ve gizli bazı hikmetler için bir gayesi de vardır. Binaenaleyh, her şeyin suret-i maddiyesinde, kudret-i Rabbânî ustadır, kader mühendistir. Suret-i mâneviyesinde ise, kader mistardır, yani, teşekkülâtın çizgilerini çizer; kudret mastardır, yani o çizgiler üstünde yapılan teşekkülât, kudretten sudur eder."(1)

Kâinat içinde her şeyin iki hakikati ve şekli vardır. Biri, o şeyin suret ve şeklidir; diğeri ise o suret ve şekillerin  hatlarını ve görevlerini tayin ve tanzim eden plan ve programıdır. Biri dış görünüşü ve maddi yönüdür, diğeri ise o maddi ve dış görünüşün aslı ve özü olan plan ve proje kısmıdır.

Mesela, bir binanın kalıbı, odaları ve temeli, binanın maddi yönü ve şeklidir; o binanın plan ve projesi ise mukadderatı ve makulesidir. Yani işin suret ve şekli maddi aleme bakar; burada kudret sıfatı hükmeder. Takdir ve makule olan kısmı ise kadere bakar, burada ise ilim sıfatı hükmeder.

Mesela, insan bir şeyi önce akıl ve zihninde tasarlar ve plan haline getirir. Sonrada o plan ve tasarıyı eylem ve amele döker. İşte her şeyin maddi suret ve kalıbı eylem ve ameldir tatbik edilmiş şeklidir. Onların plan ve tasarı hâli de makulat ve takdirattır yani Allah’ın ezeli ilmindeki tasarım ve plan halidir.

Tabiatçılar her şeyin maddi suret ve kalıbına dikkat kesildikleri için, işin makule yani plan yönünü görmüyorlar; bu yüzden her şeyi ya tabiata ya da tesadüfe havale ediyorlar.

(1) bk. Mesnevi-i Nuriye, Lâsiyyemalar.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editör

Paylaş
BENZER SORULAR
Yükleniyor...