Kâinatta cereyan eden kanunlar ve kuvvetlerden "itibarî emir" olarak bahsediliyor; bu tam olarak ne demektir? Güneş ve dünya arasındaki cazibenin herhangi bir varlığı yok mu? Bu konuda bilgi verir misiniz?

Cevap

Değerli Kardeşimiz;

Kanun, Allah’ın ilim ve irade sıfatı ile bir şeyi tayin ve tespit etmesidir. Binanın kalıbından önce plan ve projesini tanzim etmek misillü, kâinat içinde sayısız işlerin esaslarının takdir edilmesine denir.

Kuvvetlerden kast edilen mâna ise, Allah’ın kudretinin bu kanunların icra ve tatbik edilmesinden aldığı isim ve unvandır. Yani Allah’ın kudreti suyun kaldırma kanununda tecellî edince, o ismi alıp onunla biliniyor. Güneşin çekme ve itme kanununda tecellî edince de, o isim ve unvan ile anılıyor...

Hakiki mânâda iş gören ve tesir eden Allah’ın kudretidir. Sebepler sadece bir kaide ve kanun olarak vardır, fail ve iş görücü değildirler. Kanunların itibarî ve vehmî olması bu mânayadır. Çekme ve itme kuvveti, fiil ve kanun olma noktasından inkâr edilmiyor, onların failinin Allah olduğu nazara veriliyor. Güneş ile gezegenleri birbirine bağlayan kuvvet, Allah’ın kudretidir. İnsanlar bu kudretten gaflet ederek, sanki o bağlama işini, kanun diye bir mefhum varmış da o yapıyor zannediyorlar. İşte inkâr edilen o çekme prensibi değil, mevhum kanun heyulasıdır.

Mesela elma ağacının, elmanın vücut bulması sürecinde hakiki mânâda bir tesiri yoktur. Ağacın bütün safhalarını yaratan Allah’tır. Ağaç ve elma arasında yaratma açısından hiçbir münasebet yoktur. Kayyumiyet sırrı ile Allah’ın kudreti, elmanın meydana gelmesinin her safhasında ve her noktasında mutlak galiptir.

Allah kudretini şu kâinattan çektiği an her şey helak olup yok olur. Ortada ne kanun ne de sebep kalır, her şey mahva gider. Zerreden yıldızlara kadar her şey Allah’ın kudreti ile ayakta durur, vazifesini ifa eder. O’nun kudreti olmadan hiçbir şey hareket edemez.

Kuvvet, Allah’ın güç verdiği kudretten başka bir şey değildir. Kuvvet, sadece kudretin bir ismi ve unvanıdır. Kâinatta hakiki fail, yani iş gören Allah’ın kudretidir. Nasıl bizim kendi fiilimize "benim" dememiz mecazî ise, kanunlara atfedilen işler de mecazîdir. Kâinatta zerre miktar başka bir fail ve yaratıcıya ihtimal vermek küfür ve şirk olur. Her şeyin faili, yaratıcısı Allah’tır.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü

Bu içeriği faydalı buldunuz mu?

BENZER SORULAR

Yükleniyor...