Block title
Block content

"Kelâm-ı belig, ilim denilen çömleklerde pişirilen ve hikmet denilen büyük küplerde duran ve fehm denilen süzgeç ile süzülen âb-ı hayat gibi bir manayı,.." cümlesini devamıyla açıklar mısınız?

 
Cevap

Değerli Kardeşimiz;

“Ey meyhaneci, kelâm-ı belîğ nedir?” Elbette onun san’atı onu şöyle söylettirecek:"

“Kelâm-ı beliğ, ilim denilen çömleklerde pişirilen ve hikmet denilen büyük küplerde duran ve fehim denilen süzgeçle süzülen âb-ı hayat gibi bir mânâyı, zürefa denilen sâkiler döndürüp efkâr içer; esrarda temeşşî etmekle hissiyatı ihtizaza getiren kelâmdır.”(1)

Kelâm-ı belig: Maksada uyan güzel ifâde. Kâfi derecede sözün meramı aksettirmesi. Kelamın noksansız ve kusursuz bir şekilde maksadı anlatması gibi manalara gelir.

Böyle bir kelamı kuvvetli ve ikna edici kılan unsurlar vardır ki, Üstad bu paragrafta bunları teşbihi ifadeler ile dillendiriyor.

Demek kelamın kusursuz ve mükemmel olmasının birinci şartı; ilime dayanmasıdır ki, Üstad bunu "ilim denilen çömleklerde pişirilen" teşbihi ile ifade ediyor.

İkinci olarak kelamın hikmetli olması gerektiğini söylüyor. Yani abes ve faydadan yoksun olan boş bir söz beliğ olamaz. Sözü değerli kılan şey; ilme dayanması ve  hikmetli olmasıdır. Hikmet burada, bir maksada ve faydaya hizmet etmek anlamındadır. Maksadı ve faydası olmayan kelam beliğ olamaz. Sözlerin en çirkini boş sözdür, yani hikmeti olmayan sözdür.

Üçüncü olarak kelamın en mühim görevi; hayatlı ve önemli bir manaya, araç ve vasıta olmasıdır. Mana ise; ancak fehim süzgecinden geçer gelir. Yani anlayış ve idrakin mahsulü bir mana, kelama yük ve gaye olmaz ise; o kelam beliğ olmaz demektir.

Bu kaplardan, mana suyunu, zürafa denilen, yani zarif ve nahif ifade ustaları içer. Sırlı ve gizli hakikatler üstünde insanı dolaştıran ve insanın hissiyat ve latifelerini harekete getirip coşturan bu beliğ kelamlardır.

Hikmet, ilimden daha geniş ve daha kapsamlı bir kavramdır. Hikmet, ilimden hasıl olan bir netice olduğu için, ilimden daha kesrettedir. Mesela; ağacın kökü ilimse, kökten hasıl olan binlerce meyve neticedir. Burada ilim kök, hikmet ise neticedir. Bu sebeple hikmet ilimden daha kapsamlı ve kesretlidir. Küpün çömlekten büyük ve kapsamlı olması [email protected]

(1) bk. Muhakemat, Unsuru'l-Belagat, Üçüncü Mesele

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editör

Paylaş
BENZER SORULAR
Yükleniyor...