Block title
Block content

"Kelâmın selaseti ise: Bir derece hissiyattan tafralık ve iştibak etmemek ve tabiatı taklid ve harice temessül ve mesîl-i garazda sedad ve maksad ve müstekarrın temeyyüzüdür..." ifadelerini izah eder misiniz?

 
Cevap

Değerli Kardeşimiz;

Selaset:  Anlatıştaki kolaylık ve rahatlık demektir. Edebiyatta  açık, kolay, akıcı ve âhenkli ifade şeklinde tarif edilmiştir.

"Kelâmın selaseti ise: Bir derece hissiyattan tafralık ve iştibak etmemek; ve tabiatı taklit; ve harice temessül; ve mesîl-i garazda sedad; ve maksat ve müstekarrın temeyyüzüdür. Şöyle ki:.."(1)

Bir kelamın akıcı ve etkileyici olması fikir ve hissiyatın beraber hareket etmesi ile mümkündür. Fikir üstten gidip altında hissiyat refakat etmez ise, kelamın akıcılığı ve tesiri olmaz.

 Tabiatı taklit ise, kelamın doğal ve yapmacıklıktan uzak olması anlamındadır.

 Harice temessül etmek ise, kelamın muhatabın kalp ve akıl dünyasında aynı ile yansıyarak tesirde bulunmasına işaret ediyor. Yani kelam öyle bir hayat ve kuvvetle muhatabın ruh aynasında yansıyor ki, adeta orada bizzat bulunur gibi bir hal alıyor demektir.

Mesil-i garazda sedad ise, asıl anlatılmak istenen mesajın berrak ve net bir şekilde, muhatabın zihninde karışıklığa meydan vermeden anlaşılmasını temin etmektir. Yani kelam asıl maksada öyle bir yardım verecek ki, mesaj karmaşık bir hal almadan berrak bir şekilde muhatabın zihninde canlansın ve anlaşılsın.

 Ve maksat ve müstekarrın temeyyüzüdür, ifadesinde ise kelam içinde asıl maksadın istikrarlı ve seçkin bir kıvamda bulunmasıdır. Muhatap kelama nazar ettiği zaman bu kelamın asıl maksadı ve efendisi budur demelidir.

"Kelâmda hissiyat da tamam olmadan çifte atmak, başkasıyla mezc etmek, selâsetini tağyir eder. Ve nizamsız iştibaktan tevakki ve maâni-i müteselsilede tederrüç lâzımdır."(2)

Kelamda fikir ve mesajla beraber hissiyat da tamam olmadan çifte atmak ve başka mana ve kelamlarla karıştırmak, kelamın selasetini yani kelamın akıcılığını ve doğallığını bozar. Ve düzensiz ve sistemsiz bir kelime ağı kurmak ve  manaları gelişigüzel iç içe sıkıştırmaktan uzak durmak gerekir ki, selaset yerini bulsun. Manaların düzensiz ve hissiyatsız bir şekilde kelamın içine boca edilmesi selaset ile bağdaşmaz.

(1) bk. Muhakemat, Unsuru'l-Belagat, Onuncu Mesele.

(2) bk. a.g.e.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editör

Paylaş

Yorumlar

ilyas26125
Kelâmda hissiyat da tamam olmadan çifte atmak, başkasıyla mezc etmek, selâsetini tağyir eder cümlesindeki çifte atmak ile ne kastediliyor!
Yorum yapmak için Giriş Yapın ya da Üye olun.
Editor (Muaz)
Çifte atmak iki namlulu silahla hedefi vurmak anlamına geliyor. Şayet kelamda hissiyat tamam olmazsa kelam hedefini çifte namlu ile vuramaz demektir.
Yorum yapmak için Giriş Yapın ya da Üye olun.
ilyas26125
Allah razı olsun teşekkürler.
Yorum yapmak için Giriş Yapın ya da Üye olun.
BENZER SORULAR
Yükleniyor...