Block title
Block content

"Kezâlik, mülk ile melekût, dünya ile âhiret arasında ehl-i kalb için şeffaf, ehl-i hevâ için kesif ince bir perde vardır... Kezâlik, hayatın da iki veçhi vardır. Biri siyah, dünyaya bakar; diğeri şeffaf, âhirete nâzırdır..." izah?

 
Cevap

Değerli Kardeşimiz;

"Kezalik mülk ile melekût, dünya ile âhiret arasında ehl-i kalb için şeffaf, ehl-i heva için kesif ince bir perde vardır. Kezalik gece ile gündüz arasında latif bir perde var ki, gözün kapanmasıyla gece olup, açılmasıyla gündüz olduğu gibi; nefsin âlem-i manevîyata gözü kapanırsa ebedî bir gece içinde kalır; gözü manevîyata açılırsa neharı inkişaf eder."

Mülk ile melekut arasındaki ince perdeyi Üstadın şu vecizesi çok açık nazara veriyor:

“Evet, nimet içinde in'âm görünür, Rahmân'ın iltifatı hissedilir. Nimetten in'âma geçsen, Mün'imi bulursun.”

Bir nimetin, meselâ bir meyvenin mülk ciheti onun görünen şekli, rengi ve kokusudur. Melekût ciheti ise onun bir “in’am”, bir ikram olduğudur.

İn’am;  “nimetin verilmesi, ikram edilmesi” demektir. Nimetten bu ikram manasına geçilirse, ağacın insanı tanımadığı, onun gözünü, dilini, dişini, midesini bilmediği nazara alınır ve bütün bunlara hitap eden bir meyveyi ağacın düşünüp yapamayacağı açık olduğundan, bu ince perde kolaylıkla aşılır ve nimetten in’ama geçilerek Mün’im yani o nimeti ihsan eden Allah’ın varlığı bilinir.

“Ehl-i kalb için şeffaf” olup arkasında in’am manasını ve Mün’imin varlığını gösteren bu perde, “ehl-i heva için kesif”tir. Yani, koyu ve katıdır, altında bu manaları göstermez.

Ehl-i heva; hiç düşünmeden yaşayan, zevkine ve keyfine bakan, nefsinin ve hevesinin peşinde koşan, nimetin sadece lezzetiyle ilgilenen ve sonuç olarak da boş bir hayat süren gafil insanlardır.

Bunlar nimetten in’ama geçemedikleri gibi eserden de sanata geçemez ve şu mucizeler diyarındaki İlahi eserleri de seyredemezler.

“Hem, her eser-i Samedânî, bir mektup gibi, bir Sâni-i Zülcelâlin esmâsını bildirir. Nakıştan mânâya geçsen, esmâ yoluyla Müsemmâyı bulursun.”

İşte gözü manevîyata açılanlar, âlemi dolduran bu Samedanî mektupları okur, onlarda tecelli eden esma ve sıfat-ı İlahiyeyi tefekkür ederler. Bunlar mülk ile melekut arasındaki ince perdeyi aşıp, eşyanın ve olayların hakikatine erdikleri gibi, dünyanın da mülk cihetine bağlanıp kalmaz, onun melekûtu olan ahirete iman eder ve dünyayı onun tarlası bilerek ebedî hayatları için elden geldiğince mahsul toplamaya çalışırlar.

Nereden gelip nereye gittiklerini, bu dünyada vazifelerinin ne olduğunu, kendilerini kimin misafir ettiğini, O’nun rızasına nasıl ereceklerini düşünenlerin gözleri manevîyata açılmış demektir. Aksi yolda gidenler ise cehalet ve küfür karanlığından kurtulamadıkları için “ebedî bir gece içinde kalır,”   ahirette de “nursuz hararetli” cehennem azabını tadarlar.

"Kezalik Allah'ın hesabına kâinata bakan adam her ne müşahede ederse ilimdir."

Kâinat Allah’ın kudret kalemiyle yazılmış bir kitabıdır. Baştan sona ilim ve hikmet doludur. Bütün fenler bu kitabın tefsiri gibidir. İnsan, kelam sıfatından gelen Kur’an-ı Kerimi okuduğunda her harfine en az on sevap kazandığı gibi, bu kâinat kitabını da Allah hesabına, O’nun isimlerinin aynası olduğu cihetle okuduğunda her neye baksa onu İlahi bir sanat eseri olarak bilir, hikmetlere hayran olur. Nitekim, hadis-i şeriflerde, tefekkürün diğer nafile ibadetlerden kat kat sevaplı olduğu defalarca ifade edilmiştir.

"Eğer gafletle esbab hesabına bakarsa, ilim zannettiği şey de cehl olur. Kezalik İman ve tevhid ile bakan, âlemi nurlu görür ve illâ âlemi zulümat içerisinde görecektir."

Önce sebepler yaratılıyor, sonra onların ellerine müsebbebler,  neticeler takılıyor. Ağaçları birer meyve fabrikası olarak yaratan da, onlardan meyveleri süzüp çıkaran da, ancak “güneşin, havanın, suyun ve baharın yaratıcısı” olan Allah’tır. Bu gerçekten gaflet ederek, neticeleri o sebeplerin kendi eserleri ve sanatları sanan kişiler, tam bir cehalet içindedirler.

“İman ve tevhid ile bakan” kimsenin , “âlemi nurlu” görmesi iki yönden ele alınabilir. Birisi, bu varlık âleminin yokluk karanlığından kurtulup “vücut nuruna” sahip olmasıdır.

Üstat hazretleri vücudun nur, ademin (yokluğun) zulmet olduğunu birçok risalesinde önemle nazara verir.

Mutlak yokluğa göre mutlak varlık bir nurdur. Yani, taş olmak, yok olmaya göre vücut nurundan bir paya sahip olma demektir.

Canlı olmak da cansız olmaya göre ayrı bir vücut nuru taşır.

Bilgili olmak bilgisizliğe göre çok ileri bir vücut mertebesidir.

Bu mertebelerin en ilerisi, iman nuruna kavuşmaktır. İman nuruna sahip olanlar, küfür zulmetinde kalanlardan mukayese edilemeyecek kadar ileri bir vücut mertebesi kazanmış olurlar.

Âlemin nurlu görünmesinin diğer yönü de şudur:

Allah’ın bir ismi Nur’dur ve bütün isimleri nuranîdirler. Kâinata iman ve tevhit nazarıyla bakan kişi, varlık âleminde tecelli eden bu nurlu isimleri okur. Rızıklarda Rezzak isminin, hayatlarda Muhyi isminin, suretlerde Musavvir isminin, güzelliklerde Cemil ve Müzeyyin isimlerinin, renkler âleminde Mülevvin isminin  tecellisini görmekle bütün âlemi nurlu görmüş olur.

Eşyaya, bu nurlu isimlerden gafil olarak bakanlar, o nurları göremezler, cehalet ve küfür karanlığında kalırlar.

"Kezalik ef'al-i beşer için iki cihet vardır. Eğer niyet ile Allah'ın hesabına olursa, tecelliyata ma'kes, şeffaf, parlak olur. Eğer Allah hesabına olmasa, zulmetli bir manzarayı göstermiş olur."

Bir önceki paragrafta,  iman ve tevhitle bakan kimsenin âlemi nurlu göreceği ifade edilmişti. Burada aynı mananın “ef’al-i beşer” (insanların işleri)  için de söz konusu olduğu nazara veriliyor.

Bu fiillerin de nurlu ve zulmetli olanları vardır. Mesela, adaletle iş görmek nurludur, zira Adil isminin tecellisine bir aynadır. Aynı şekilde, merhamet etmek Rahmân ismine, ikram etmek Kerîm ismine, iman kurtarma hizmeti Rahîm ismine, tefekkür etmek Hakîm ismine, ihsan emek Muhsin ismine, açları doyurmak Rezzak ismine, hastaları tedavi etmek Şâfi ismine ayna olmaktır. Bu fiiller bu isimlerin tecellisiyle nurlu neticeler verirler.

Cenâb-ı Hakk’ın isimleri ikiye ayrılıyor: Zatî isimler ve fiilî isimler.

Fiilî isimler sonsuzdur. Meselâ, tasvir bir fiildir, onun icra edilmesiyle Musavvir ismi tecelli eder. Terzik (rızıkandırmak) ayrı bir fiil, onun icrasıyla da Rezzak ismi tecelli ediyor.

Kâinatta ne kadar farklı fiil varsa o kadar da farklı esma var demektir.  İnsan da yaptığı işlerle bu isimlere ayna oluyor. Meselâ, birisini hak yola sevk etmeye çalışan insan, Hâdi (hidayete erdiren) ismine ayna olduğu gibi, insanları yoldan çıkaran kimse de Mudill (dalalete düşüren) ismine ayna olur. Bu ikinci tecelli, zulmetin nura ayna olması kabilindendir ve o kişiye bir şeref kazandırmaz, ancak azabına vesile olur.

"Kezalik hayatın da iki vechi vardır. Biri siyah, dünyaya bakar. Diğeri şeffaf, âhirete nâzırdır."

Dünya hayatının karanlık vechi, ahirete bakmayan yüzüdür. Şeffaf olan yüzde dünya işlerinin arkasında ahiret ticareti görülür. Sadece dünyanın fani lezzetlerine ve geçici zevklerine bakan karanlık vechin arkasında ise bir şey görünmez. Bu yüzde, öte âlem için bir ticaret söz konusu olmaz.

Bu dünyada harika manzaraları Allah için tefekkür etmenin neticesi, cennet bahçelerini seyir ve tefekkür etmektir. Aynı manzaraların, düşünüp tefekkür edilmeden seyredilmesi, sadece dünyaya bakar. O anda sadece nefis bir haz alır; onun arkasında ahirete bakan bir netice yoktur. Bu yönüyle bu seyir, siyah bir perde gibi olmuştur. Bakanlara sadece perdenin kendini gösterir, arkasında başka bir şeye bakma imkânı sağlamaz.

Bu dünya hayatında Allah için yapılan sohbetlerin arkasında, ahiretteki ebedî sohbetler gizlidir. Buradaki sohbetler o âlemdekilere göre gölge gibi zayıf kalırlar, ama o asıllara da ancak bu gölgelerle varılır.

“El cezaü min cinsil amel” yani, “Karşılık (netice), amelin cinsindendir.”  buyrulur.

Sohbetin ahiretteki meyvesi cennete layık sohbet, tefekkürün meyvesi tefekkür, ihsanda bulunmanın meyvesi ihsana mazhar olmaktır...

"Nefis, siyah vechin altına girer. Şeffaf veche terettüb eden saadet-i ebediyeyi ister."

Toplumda sıkça karşımıza çıkan bir tablo var: Adam, ibadet görevini yerine getiremiyor; bunu bir noksanlık olarak görüp telafisine çalışmak ve en azından buna niyet etmek yerine, kendini teselli için başka dallara atlıyor, bazı faziletlerini öne sürüyor. “Ben” diyor, “namaz kılmıyorum ama bugüne kadar hiç kimse hakkında kötülük düşünmemişimdir.”  Böyle demekle, ibadet etmese de cennete gitme ümidi taşıyor. Burada karanlık vecih “ibadetsizlik”tir, şeffaf vecih ise saadet-i ebediye. Nefis ne tembellikten vazgeçiyor, ne cennetten.

Kimse hakkında kötülük düşünmemek iyi bir şey.  Zilzal Sûresinde haber verildiği gibi, her insan, zerre miskal hayır veya şer  işlemiş olsa, mahşerde bunları yazılmış olarak görecek.

Kötülük düşünmemek bir hayırdır. Ama bu hayır, o insanın kılmadığı namazların, tutmadığı oruçların, vermediği zekâtların cezasını silmez. Onlar da ayrı yazılmışlardır, onların hesabı da ayrı olarak görülür. Bunları birbirine karıştırmamak gerekiyor.

Başkası hakkında kötü düşünmemek, bütün haramları silse ve kişinin cennete girmesine tek başına yeterli olsa, bütün koyunlar, güvercinler, serçeler ve daha nice masum hayvanlar hep cennete giderler.

Nurlarda “İman manevî bir tuba-i cennet çekirdeği taşıyor.”  buyrulur. Yani, cennet, imanın meyvesidir, cehennem de küfrün meyvesi.

Cennetin yolu açıkça ortaya konulmuş:  İman ve salih amel.

Öte yandan, takva ile de günahlardan sakınarak sevapları korumak da gerekiyor.

İnsan bu saadet yoluna girmez de küfür üzere ölürse, cehenneme gider. Onun diğer güzel hasletleri, belki oradaki azabını hafifletebilir; zalim bir kâfirle mazlum bir kâfirin azaplarının aynı olmaması gerekir.

Bu noktada iki hususa kısaca değinmek gerekiyor:

Birisi ibadet; insanın mazhar olduğu sonsuz nimetlere karşı Rabbine şükretmesidir. Nimetlerin hakiki sahibine ve yaratıcısına şükür borcunu ödemeyen bir kişinin, başka insanlarla iyi geçinmesi onun bu borcunu ortadan kaldırmaz.

İkincisi,  kalp temizliği sadece insanlar hakkında kötülük düşünmemek demek değildir. Kalbin en büyük temizliği imandır. Küfür ve isyanla kararan bir kalbin gerçek manada temiz olması düşünülemez.

Allah Resulü (asm.), “her işlenen günahın kalpte bir kara leke hasıl ettiğini” haber verdiği hadis-i şerifleriyle, bu hakikati en güzel şekilde ifade buyurmuştur.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editör

Paylaş
BENZER SORULAR
Yükleniyor...