Block title
Block content

Kur'an'ın, arş-ı azamın bütün muhatına bakan ve teftiş eden hikmet feşan bir kitab-ı mukaddes olması ne demektir?

 
Cevap

Değerli Kardeşimiz;

Arş-ı Azam; bütün mahlukatı ve kevniyatı içine alan muazzam bir sanat-ı Rabbani olduğu için, somutlaştırarak izah edilmesi mümkün değildir. Lakin bazı temsiller ile akla yaklaştırılabilir.

Arş; Allah’ın tedbir ve tasarrufunun azamet ve haşmetini ilan eden bir terimdir. Dünya nasıl kainata nispetle bir zerre kadar küçükse, kainat da arşa nispetle küçük bir zerre kadardır. İşte insan; dünya, kainat ve arş düzleminde düşündüğü zaman, Allah’ın ne kadar azametli ve haşmetli olduğuna intikal eder.

Arş  kavramı maddi ve manevi, şehadet ve gaybi  bütün mahlukatı ve alemlerini içine alan ve kuşatan  genel bir çerçevedir. Yani arş denildiği zaman kainatta içine girer, cennet cehennem de içine girer. Ama arş ve kürsi de kainat gibi mahlukturlar. Kainat, yani içinde yaşadığımız maddi alem  arşın yanında küçük bir çakıl taşı gibi kalır.

 Üstad Hazretleri arş hakkında şunları söylüyor:

"Bu kaide, Arş ile kevn hakkında da tatbik edilir. Şöyle ki: Arş Zahir, Bâtın, Evvel, Âhir isimlerinin halita ve karışığıdır. Bu halitada dahil olan ism-i Zahir itibarıyla, Arş, mülk, kevn melekût olur. İsm-i Bâtın itibarıyla, Arş, melekût, kevn mülk olur. Demek, Arşa ism-i Zahir nazarıyla bakılırsa, kendisi zarf, kevn de mazruf olur. İsm-i Bâtın gözüyle bakılırsa, kendisi mazruf, kevn zarf olur. Ve keza, ism-i Evvel itibarıyla,  وَكَانَ عَرْشُهُ عَلَى الْمَاۤءِ âyetinin işaret ettiği kevnin bidayetini içine alıyor. Ve ismi Âhir itibarıyla, سَقْفُ الْجَنَّةِ عَرْشُ الرَّحْمٰنِ hadîs-i şerifinin ima ettiği kevnin nihayetini içine alıyor. Demek, Arş öyle bir halitadır ki, şu dört isimden aldığı hisselerle kevn ve vücudun sağını solunu, üstünü ve altını ihata etmiş olur."(1)

İsm-i Zahir gözlüğü ile arşa bakıldığı zaman kevn, yani mahlukat, onun içi anlamına gelen melekut oluyor. Arş ise onun dışı ve kabuğu anlamına gelen mülk oluyor.

İsm-i Batın gözlüğü ile arşa bakıldığında durum tam tersi oluyor. Yani kevn olan mahlukat, dış yüzü; arş ise melekut, yani iç yüzü oluyor. Zarf ile mektup gibidir. Zarfa Zahir ismi ile bakılırsa mektup, melekut  olur, zarf ise mülk olur. Batın ismi ile bakıldığında ise mektup mülk, zarf ise melekut oluyor. Bu noktada arş ile kevn, mektup ile zarf gibidir. 

Kainatın bize göre  büyüklüğünü arşa göre de küçüklüğünü anlamak için, ilk önce arşın tarifini takdim ettik. Bugün fen ilimleri gerek bilimsel bir göz ile gerek tahmini bir değerle evrenin boyutlarına cüzi de olsa işaret ediyor. Güneş dünyamızdan bir buçuk milyon defa büyüktür. Başka yıldızlar de güneşten  milyonlarca defa büyük olduğunu ve bunların sayısının trilyonları geçtiğini düşündüğümüz zaman, kainatın bize göre ne kadar haşmetli ve büyük olduğunu bir parça hissedebiliriz.

Peygamber Efendimizin (asv) şu hadisi de meseleye güzel bir bakış açısı veriyor: Hz. Peygamber (s.a.s) şöyle buyurmuştur:

"Size arşı taşıyan meleklerden bahsetmem konusunda bana izin verildi. Onlardan her birisinin kulak memesi ile boynunun arasındaki mesafe yedi yüz yıldır." (2)

İşte arşın ne olduğu ve nasıl bir mahiyete sahip olduğu hakkındaki bu kısa ve yetersiz tabirden sonra, Kur’an’ın ihata ve konulara vukufiyetteki azametine bakabiliriz. Yani Kur’an öyle azametli ve kuşatıcı bir ifade ve beyandır ki, arş gibi anlaşılmaktan aciz olan şeyler bile Kur’an’ın  ifade ve beyanlarının küçük konuları oluyor. Arştan bahsedebilmek için arşı kuşatacak bir nazara ve ilme sahip olmak gerekir ki, Kur’an Allah’ın ezeli ilminden süzülüp geldiği için arş ve onun içindeki şeyler Kur’an’ın nazarında adi birer çakıl taşları mesabesinde kalıyor. Bu da Kur’an’ın ne denli haşmetli ve azametli olduğunu gösterir.

İnsanlığın cüzi nazarı hükmünde olan fen ilimleri, daha ay ve ötesine  yeni yeni vakıf olabilmişlerdir.

(1) bk. Mesnevi-i Nuriye, Hubab

(2) bk. Ebû Dâvûd, Sünne,1

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editör

Kategorisi: Kur'an'ın Tarifi, İkinci Cüz | Yazar: Sorularla Risale | Okunma Sayısı: 6132 | Word indir | Pdf indir
Paylaş
Yükleniyor...