Block title
Block content

Kur'an'ın nazmındaki cezalet nedir?

 
Cevap

Değerli Kardeşimiz;

Nazmındaki cezalet, onu meydana getiren surelerin, sureleri meydana getiren ayetlerin, ayetleri meydana getiren cümlelerin ve cümleleri meydana getiren kelime ve harflerin dizilişindeki ihtişamı ifade eder.

Nazm Nazariyesi

Kur'ânın i'câzının esası nazmıyla alâkalıdır. Yani harflerinin, kelimelerinin, sûrelerinin birbirleriyle bütünlük arz etmesi, onda yer alan her şeyin bulunduğu yere tam uygun yerleştirilmesidir. Kur'ân'da her kelime, binanın tuğlaları gibi yerli yerine konulmuştur ve her biri bulunduğu yerden razıdır.

Kur'ân'da, yerine göre bir harf bile mu'cizedir. Çünkü o harf, bulunduğu kelimeye, o kelime de ayete, ayet de pek çok ayetlere bakar.

Belâğat imamlarından Abdülkahir Cürcani, Kur’ân’ın nazmına dikkat çeker ve Onun mu’cizeliğinin asıl burada aranması gerektiğini bildirir. Bunu “nazm nazariyesi” ile ortaya koyar. Ona göre “Belâğat nazmdadır, tek başına kelimede veya mücerred manada değildir.” [Mesela, “kâmus” ve “nâmus” kelimeleri ayrı ayrı olduklarında bir mana güzelliği ortaya çıkmaz. Ama Cemil Meriç’in “Kâmus nâmustur.” sözünü duyduğumuzda, engin bir mana güzelliğine muhatap oluruz.] Zemahşeri ve Sekkaki gibi belâğat imamları da bu manaya dikkat çekmişler, Fahreddin Razi ve Kadı Beydavi gibi müfessirler, bu manayı tefsirlerinde göstermişlerdir.

İşarat-ül İ'caz, Kur’ân’ın nazmındaki i'câzı ele alır, bunu ince tahlillerle değerlendirir. Bediüzzaman, daha önceleri farkına varılmış bu i'câz yönünü gayet başarılı bir şekilde bu tefsirinde uygulamış, önceleri dar olan bu yolu hayli genişletmiştir.

İnsana baktığımızda her azasının ideal boyutlarda olduğunu görürüz. Mesela, bedenin bütünlüğü içinde baş da olmalıdır. Başın bütünlüğü içinde saç, kaş, göz, kulak olmalıdır. Gözün büyüklüğü, adedi, görme şekli gibi cihetleri ihmal edilmemelidir.

İşte Allah Teâlâ, san’atında bu tarz bir nazm, yani diziliş gerçekleştirdiği gibi, kelâmında da her şeyi yerli yerine koymuştur. Bu zaviyeden baktığımızda, Kur’ân’da her şeyin olması gereken yerde olduğunu görürüz. Sözgelimi, Besmelede Allah, Rahman ve Rahîm şeklinde Sani-i Hakîmin üç ismi geçer. Bunların bu tertiple olması -bu tefsirde görüleceği üzere- çok ince hikmetler içindir.

Fatiha sûresi Kur’ân’ın bir fihristi gibidir ve bu yüzden başta yer almalıdır. Fatiha “Elhamdülillah” ile başlamalıdır. Çünkü varlıklar, böyle demeleri için yaratılmışlardır. Fatiha'dan sonra gelen Bakara sûresinin ilk kısmında insanlar şu üç grupta ele alınır:

Mü’minler.
Kâfirler.
Münafıklar.

Bunlar anlatıldıktan sonra hepsine yönelik bir şekilde “Ey insanlar! Sizi ve sizden öncekileri yaratan Rabbinize ibadet ediniz!” emri verilir. Kur’ân’da bundan sonra yer alan bütün emirler, bu ibadet emrinin açılımıdır. Zira namaz, oruç, dua, cihad… hepsi ibadettirler.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editör

Paylaş
Yükleniyor...