Block title
Block content

"Makam" kelimesini biraz açar mısınız? Risalelerde geçen manasını "cümlenin evvel ve ahirini, aradaki irtibatı düşünerek konuşmak" desek doğru olur mu?

 
Cevap

Değerli Kardeşimiz;

Makam, söylenen sözün mevki ve yerindeliğine bakar. Üstad Hazretlerinin şu sözleri bu manaya işaret ediyor:

"İkinci nükte: Bazan olur ki, iki adamın söyledikleri bir söz, bir kelâm, mütefavit olur; birisinin cehline, sathîliğine; ötekisinin ilmine, maharetine delâlet eder. Şöyle ki:"

"Bir adam, düşünmeden, gayr-ı muntazam bir surette söyler; ötekisi, o sözün evvel ve âhirine bakar, siyak ve sibakını düşünür ve o sözün başka sözlerle münasebetlerini tasavvur eder ve münasip bir mevkide, münbit bir yerde zer' eder. İşte bu adamın şu tarz-ı hareketinden, derece-i ilim ve marifeti anlaşılır. Kur'ân-ı Kerimin fenlerden bahsederken aldığı fezlekeler, bu kabil kelâmlardandır."
(1)

Burada ne söylendiğinin değil nasıl ve ne makamda söylediğinin önemine vurgu yapılıyor. İlimde rasih ve derin olan birisi, hangi sözü hangi makamda ve ne suretle söyleyeceğini çok iyi bilir ve makamında söylediği o söz onun ne kadar derin ve  vukufiyetli birisi olduğuna işaret eder.

Aynı sözü bir cahil söyler, ama makamına ve ne suretle söyleneceğine dikkat etmediği için söz yerini bulmaz; bu da onun ne denli yüzeysel ve cahil olduğunu gösterir. Demek sözü söylemek kadar ne makamda ve ne suretle söyleyeceği de o kadar önemlidir. Öyle olmamış olsa idi herkes her sözü ezberleyip söylemek ile alim ve derin bir insan olurdu.

Şimdi Allah bir kelamı ifade ederken bütün ayetlerin mana yapısına ve uyumuna dikkat eder, aralarında bir irtibat kurar ve çelişmeyecek bir şekilde beyan eder. Aynı kelamı bir insan dese sadece kendi basit ve cüzi tasavvurundaki manaları yükleyebilir. Öyle ise Kur’an'daki kelamlara beşeri kelam nazarı ile bakmamak gerekiyor. Söz aynı, ama makam ve manevi irtibatları çok farklı, birisini Allah sonsuz ilmi ile söylüyor diğerini ise insan cüzi ve sönük fikri ile söylüyor. Altı yüz sayfalık bir insan kitabı üzerine bir tefsir yazılmaz, ama altı yüz sayfalık Kur’an üstüne üç yüz elli bin tefsir yazılmıştır. Demek kelamı kim kime hangi makamda söylemiş en az kelam kadar önemlidir.

Makam kelimesini cümlenin evvel ve ahirini, aralarındaki  irtibatları düşünerek ve kast ederek  konuşmak şeklinde de anlayabiliriz.

Diğer bir husus, önemli bir hakikati alim bir insana  işari anlatmak bir makam iken, aynı hakikati çocuğa çat pat metodu ile anlatmak da bir makamdır. Aynı hakikati vasat birisine on on beş sayfa ile anlatmak da bir makamdır. Makamı sadece yüksek perdeden ve işari anlatmak şeklinde anlamamalıyız.

(1) bk. İşârâtü'l-İ'câz, Bakara Sûresi, Âyet: 23,24

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editör

Kategorisi: M | Yazar: Sorularla Risale | Okunma Sayısı: 3360 | Word indir | Pdf indir
Paylaş
BENZER SORULAR
Yükleniyor...