Block title
Block content

Maksad-ül makasıd olan en uzak ve yüksek hedef-i garazdan ayrılıp gelmekte olan maksadlar birbirine murtabıt ve birbirinin noksaniyetini tekmil ve... Şeklinde devam eden pasajı açıklar mısınız?

 
Cevap

Değerli Kardeşimiz;

"Maksad-ül makasıd olan en uzak ve yüksek hedef-i garazdan ayrılıp gelmekte olan maksadlar birbirine murtabıt ve birbirinin noksaniyetini tekmil ve komşuluk hakkını eda etmekle, kelâma vüs'at ve azamet verir."(1)

İnsanların nazarı ve ilmi cüzi ve basit olmasından, kelamları da buna göre cüzi ve basit düşüyor. İnsanın bir kelimeye yüklediği anlam ancak cüzi ilmi ve nazarı kadardır. Kur'an’ın bir kelama yüklediği mana ise Allah’ın sonsuz ilim ve nazarına göre oluyor. Bu yüzden beşer sözü Allah’ın sözünün yanında gayet sönük ve basit kalıyor.

Allah, bir kelamı murat ettiği zaman bu kelam ne kadar mana ile irtibatlı ise, hepsini kendine çekiyor. Adeta o kelam mıknatıs gibi kendine uygun olan bütün yan manaları kendi etrafında yumak halinde topluyor. Kelam her merhalede kendine ayrı manalar katıyor. Bu da Allah’ın sonsuz ilmi ve nazarı ile mümkündür.

Zira kelamı söyleyen zatın kastetmediği ve kendiliğinden terettüp eden manalar, kelamdan sayılmazlar. Ama Allah’ın ilmi, kelamın muhtemel bütün manalarını bildiği ve kastettiği için o kelama terettüp eden bütün işari  ve yan manalar kelamdan sayılırlar. Yani bir kelimeye zenginlik ve vüsat veren şey, o kelime arkasındaki ilim ve kasttır. İlim ve kast ne kadar geniş ve vüsatlı ise, kelime de o denli geniş ve vüs’atlı olur.

Allah’ın bir kelamdan maksadı o kelamda kast ettiği ilk manadır ki, buna "maksad-ül makasıd" denir. Yani kelamın ilk ve en temel manasıdır. Bu temel mana o kelamla beraber aşağıya doğru indikçe,  Allah’ın ilmi ve kastı vasıtası ile başka ve yan manalar da o temel mana etrafında kümelenmeye başlarlar. Ve en sonunda kelam hedefine vardığında en temel mananın yanında binlerce mana da beraberinde bulunur.

Ama insanda bu mana çok basit ve cüzidir. Aynı şekilde insan da bir kelam ettiği zaman, bu kelamın temel manasının etrafında ancak ilmi ve kastı kadar manalar kümelenebilirler. Bu da insanın ilim ve iradesinin vüsatı kadardır. Yani, kelam da kuvvetini ilim ve iradeden alır.  

(1) bk. Muhakemat, Unsuru'l-Belagat, Dokuzuncu Mesele.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editör

Paylaş
BENZER SORULAR
Yükleniyor...