Block title
Block content

Maksadü'l-makasıt olan en uzak ve yüksek hedef-i garazdan ayrılıp gelmekte olan maksatlar birbirine murtabıt ve birbirinin noksaniyetini tekmil ve komşuluk hakkını eda etmekle kelâma vüs'at ve azamet verir. Cümlesini izah eder misiniz?

 
Cevap

Değerli Kardeşimiz;

Maksadül makasıt dediğimiz esas gaye, her şeyde temeldir, özdür.

Mesela ağaçtan maksadül makasıt meyvedir. Kainattan maksadül makasıt insandır. İnsandan maksadül makasıt da marifet ve ibadettir. Yukarıdaki misallerde; esas gaye olan ana hedeflere hizmet eden başka alt gayeler ve maksatlar da mevcuttur. Ancak bunlar ana gayelere hizmet için vardırlar.

Mesela yaprak, çiçek, dal ve budak zahiren kendileri için çalışır, gayeleri kendilerini geliştirmektir. Bunlar yardımcı gayelerdir. Fakat maksadül makasıt olan meyve açısından bakılırsa, bu gayeler esas gaye olmaktan çıkar. Yan ve vesile gayeler hükmüne geçer.

Dolayısıyla meyvenin teşekkülü için her biri, birbirine yardım edip, noksanlarını ikmal ederek, gayeleri olan meyvenin en güzel şekilde meydana gelmesine çalışırlar ve hizmet ederler.

Aynen öyle de; kelamın en yüksek tabakada, mükemmel ve belagatlı olabilmesi için, bütün harflerin, kelimelerin ve cümlelerin aynı manaya hizmet edecek şekilde birbirlerine yardım etmesi ve alakadar olması icab eder.

Yani; bir mananın ifadesinde ve beyanında, en yüksek seviyeyi tutturmak için; o manayı ifade edecek lafızların, her birinin kendi açısından en kemal tarzını ortaya koyarak, o mükemmel lafızlardan meydana gelen çok mükemmel ve ideal bir söz ve ifadenin ortaya çıkmasını temin etmektir.

Demek ki yukarıdaki ağaç misalinde olduğu gibi, bir lafzın tamamının söyleniş gayesi vardır. Buna maksadül makasıt denilir. Maksadül makasıt’ın tahakkuku için de; her bir ifadenin, lafzın ve kelimenin kendi maksadına göre ideal kullanılarak, top yekün esas gayeye hizmet etmesidir.

İşte kelamda bu nokta ne kadar yakalanırsa, konuşma o kadar yüksek, belagatlı ve müessir olur.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editör

Paylaş
BENZER SORULAR
Yükleniyor...