Block title
Block content

"Marifet-i Sani denilen kemalat arşına uzanan miraçların usulü dörttür." Kelamcılar ile mirac-ı Kur'an'iye yolunun farkı nedir?

 
Cevap

Değerli Kardeşimiz;

Kelam ve felsefe, akıl merkezli bir meşreptir. Bu meslekte baskın ve aşkın güç akıldır. Hatta öyle ki; ayet ve akıl ters düştüğü zaman, ayet akla göre tevil edilir. Mutlak ve doğru bilgiye ulaşmada akıl en büyük vasıtadır, diğerleri ona tabidir. Buraya kadar ifade ettiğimiz kelam anlayışı; vahiyden çok felsefeye yakın duran Mutezile ve İslam filozoflarının kelam anlayışıdır.

Ehl-i sünnet çerçevesinde teşekkül etmiş kelam anlayışı, biraz daha farklılık arz eder. Ehl-i sünnet kelamında vahiy tartışmasız otoritedir, bu noktada felsefi kelamdan ayrılıyor; lakin insanın mahiyetini işletmek noktasında, Ehl-i sünnet kelamı; aklı ön plana çıkarırken, kalp ve sair latifeleri ihmal ediyor. Bu sebeple kalp merkezli mesleği temsil eden İbn-i Arabi, akıl merkezli mesleği temsil eden Fahr-u Raziyi, kuru ve soyut akılcılık yapmakla tenkit ediyor. Halbuki İbn-i Arabi’nin mesleği de kalbi işlettirirken, insanın mahiyetinin diğer unsurlarını ihmal ediyor.

İşte Kur’an’i olan sahabe mesleği; yani Kur’an’ın marifet usulü her iki mesleğin de kusur ve eksik noktalarını tamamlayan bir meslektir. Bu meslek insanın mahiyetindeki bütün duygu ve cihazları, tam bir denge içinde işletip çalıştırıyor. Birisini işletirken diğerini ihmal etmiyor. Kelam aklı çalıştırırken kalbi ihmal ediyor, tasavvuf kalbi çalıştırırken aklı ihmal ediyor, Kur’an’ın sahabe yolu ise; diğer duygularla beraber hem aklı hem kalbi tam çalıştırıp işletiyor.

Bütün hak meslek ve meşreplerin temel ve esası Kur’andan alınmıştır. Lakin bu temel ve esasların teferruat ve işletim sistemleri beşerileştiği için, Kur’an gibi orijinal ve tesirli olamıyor. İşte Üstadın buradaki sınıflandırması bu noktaya bakıyor. Yoksa Ehl-i sünnet dahilinde olan Kelam ilmi, Kur’an’ın dışında batıl ve yanlış anlamında değildir.

Kur’an ve Kelam ilminin farkına, Üstad Hazretleri şu şekilde işaret ediyor:

Bazı Sözlerde ulema-i ilm-i kelâmın mesleğiyle, Kur’ân’dan alınan minhâc-ı hakikînin farkları hakkında şöyle bir temsil söylemişiz ki:

Meselâ, bir su getirmek için, bazıları küngân (su borusu) ile uzak yerden, dağlar altında kazar, su getirir. Bir kısım da, her yerde kuyu kazar, su çıkarır. Birinci kısım çok zahmetlidir, tıkanır, kesilir. Fakat her yerde kuyuları kazıp su çıkarmaya ehil olanlar, zahmetsiz herbir yerde suyu buldukları gibi, aynen öyle de:

Ulema-i ilm-i kelâm, esbabı, nihayet-i âlemde teselsül ve devrin muhaliyetiyle kesip, sonra Vâcibü’l-Vücudun vücudunu onunla ispat ediyorlar. Uzun bir yolda gidiliyor. Amma Kur’ân-ı Hakîmin minhâc-ı hakikîsi ise, her yerde suyu buluyor, çıkarıyor. Herbir âyeti, birer asâ-yı Mûsâ gibi, nereye vursa âb-ı hayat fışkırtıyor.

وَفِى كُلِّ شىْءٍ لَهُ اٰيَةٌ تَدُلُّ عَلٰى اَنَّهُ وَاحِدٌ “Herşeyde Allah’ın birliğini gösteren bir delil vardır.”  düsturunu herşeye okutturuyor.

Hem iman yalnız ilim ile değil; imanda çok letâifin hisseleri var. Nasıl ki, bir yemek mideye girse, o yemek muhtelif âsâba, muhtelif bir surette inkısam edip tevzi olunuyor. İlimle gelen mesâil-i imaniye dahi, akıl midesine girdikten sonra, derecâta göre ruh, kalb, sır, nefis, ve hâkezâ, letâif kendine göre birer hisse alır, masseder. Eğer onların hissesi olmazsa noksandır. İşte, Muhyiddin-i Arabî, Fahreddin Râzî’ye bu noktayı ihtar ediyor.
Yirmi Altıncı Mektup

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editör

Paylaş

Yorumlar

drerkan

" Lakin bu temel ve esasların teferruat ve işletim sistemleri beşerileştiği için, Kuran gibi orijinal ve tesirli olamıyor" Ben bu konuyu tam kavrayamıyorum.tasavvuf için de bu konuya takılıyorum kalp gözü açık insanlar bile sünnet çizgisi dışına çıkabiliyor. oysaki Kuran ve sünnet aşikar ortada. tarihi hadiseler,ferdi zaaflar vs etkili mi oluyor acaba?

Yorum yapmak için Giriş Yapın ya da Üye olun.
drerkan
" Fakat her yerde kuyuları kazıp su çıkarmaya ehil olanlar," bu kişilerin ehil olması kesb le elde edilemiyor anladığım kadarıyle.Cenab-ı allahın bir ikramı mı oluyor?ledünni ilim midir?
Yorum yapmak için Giriş Yapın ya da Üye olun.
BENZER SORULAR
Yükleniyor...