Block title
Block content

"Nasıl cüz'iyat ve neticelerde ve teferruatta kemâl-i hikmet ve cemâl-i san'at görünüyor." Burayı "cüz'iyat", "netice" ve "teferruat" açısından açar mısınız?

 
Cevap

Değerli Kardeşimiz;

"Nasıl cüz'iyat ve neticelerde ve teferruatta kemâl-i hikmet ve cemâl-i san'at görünüyor. Öyle de tesadüfî ve karışık tevehhüm edilen küllî unsurların, büyük mahlûkatın zâhiren karışık vaziyetleri dahi bir hikmet ve san'atla vaziyetler alıyorlar. İşte ziyanın parlaması, sair hikmetli hidemâtının delâletiyle, yeryüzünde masnuat-ı İlâhiyeyi izn-i Rabbânî ile teşhir ve ilân etmektir."(1)

Cüziyat, küçük şeyler anlamına geliyor. Yani kainatta küçük büyük her şey mükemmel bir hikmet ve sanata ile yaratılmıştır. Güneş nasıl bir sanat ve hikmet abidesi ise küçücük bir atom ya da kanımızdaki bir alyuvar da bir sanat ve hikmet abidesidir.

Netice, kainatta sebep sonuç ilkesine göre bir yaratılış vardır. Kainattaki bütün sebepler mükemmel bir sanat ve hikmet ile yaratıldığı gibi, bu sebeplerden hasıl olan sonuç ve neticelerde muazzam bir sanat ve hikmet ihtiva etmektedir. Mesela kaysı çekirdeği, kaysı ağacı bir sebepken kaysının kendisi yani meyvesi de bir neticedir. Kaysı da çekirdeği de ağacı da mükemmel bir sanat ve hikmet eseridir.

Teferruat ise, bir şeyin ayrıntısı ve derinliğini ifade eder. İnsan eserlerinde genelde ayrıntılar biraz daha özensiz ve dikkatsiz geçilir. Ama Allah’ın eserlerinde ayrıntı da genel sistemde mükemmel bir hikmet ve sanat ile yaratılmaktadır.

Mesela, insanın bedeni bir genel sistemdir. Bu bedenin bağırsağı ya da bağırsak içindeki bakteriler birer ayrıntı ve teferruattır. Bakterileri incelediğimizde muazzam bir özen ve dikkat (hikmet ve sanat anlamında) ile yaratıldığını görüyoruz.

Kısaca Allah’ın küçük-büyük, geniş-dar, uzun-kısa, genel-özel, asıl-ayrıntı, cüzi-külli gibi her türlü sanatı mükemmel bir hikmet ve sanat üzere yaratılmıştır.

(1) bk. Sözler, Otuz Üçüncü Söz, Yirminci Pencere.  

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editör

Paylaş
Yükleniyor...