"Nasıl ki ziya ecsamın görülmesine sebeptir ve renklerin -bir kavle göre- sebeb-i vücududur. Öyle de hayat dahi, mevcudatın keşşafıdır. Keyfiyatın tahakkukuna sebeptir. " Hayatın "mevcudatın keşşafı ve keyfiyatın tahakkukuna sebep olmasını" açar mısınız?

Cevap

Değerli Kardeşimiz;

Mevcudatın keşşafı: Eşya ışıkla göründüğü gibi, varlıkların vazifeleri ve keyfiyetleri de hayatla bilinir.

Bu hakikati mütalaa ederken, önce hayatsız bir kâinat hayal edelim ve mevcudatın bu cansız âlemde ne vazife üstlendiğine bakalım.

Mesela, Güneş'i düşünelim ve onun hararetine ve ışığına bir göz atalım. Böyle hayatsız bir âlemde ne ısının bir manası olur, ne de ışığın. Atmosferi düşünelim. Nefes alıp vermenin ve böylece kanın temizlenmesinin söz konusu olmadığı bu âlemde; hava unsuruna da bir mana veremeyiz.

Dünyanın eğiminin mevsimlerin meydana gelmesine vesile kılındığını hatırlayalım. Hayatsız bir âlemde kışla yazın, ilkbaharla sonbaharın bir farkı olmayacağını düşünelim. Misalleri artırabiliriz...

Bütün bu varlıkların hususiyetleri ve vazifeleri; ancak hayat ile keşfedilebilir, anlaşılabilir. Bunlar hayata hizmet etmeleriyle bir keyfiyet kazanırlar, bir mâna yüklenirler.

Keyfiyet; “nitelik, kalite, bir şeyin iyi veya kötü olma ciheti” gibi manalara geliyor ve kemiyetin zıddı olarak biliniyor. Mesela, hayat olmayınca iyi ve kötü, faydalı ve zararlı, karanlık ve ışık, sert ve yumuşak, hareket ve sükûn gibi özellikler tamamen manasız olurlar, bir şey ifade etmezler. Keza, keyfiyetin kemiyet üzerinde bir üstünlüğü de kalmaz. Güneş misali üzerinden konuşacak olursak, on iki gezegen kemiyeti ifade eder, Güneş ise bunların bağlandıkları merkezdir, keyfiyettir. Hayat olmayınca; bu sistemde Güneş ile gezegenlerin, çevirenle çevrilenin, ışık verenle alanın bir farkı kalmaz...

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü

Bu içeriği faydalı buldunuz mu?

BENZER SORULAR

Yükleniyor...