Block title
Block content

"Nifak ve şikak, kin ve adâvete sebebiyet veren tarafgirlik ve inat ve haset,.." Burada haset kinin sebebi gibi anlaşılıyor. İmam Gazali ise hasedin, kinin neticesi olduğunu ifade ediyor. İzah eder misiniz?

 
Cevap

Değerli Kardeşimiz;

"Kuvve-i gadabiye" yani öfke duygusu, insanın fıtratında bulunan üç temel duygulardan birisidir. Ve birçok kötü hasletler bu duygu temelinde gelişir.

Üstadımız bu inceliğe şu şekilde işaret ediyor:

"Tagayyür, inkılâp ve felâketlere mâruz ve muhtaç şu insan bedeninde iskân edilen ruhun yaşayabilmesi için üç kuvvet ihdas edilmiştir. Bu kuvvetlerin, 

Birincisi, menfaatleri celp ve cezb için kuvve-i şeheviye-i behimiye,

İkincisi, zararlı şeyleri def için kuvve-i sebuiye-i gadabiye,

Üçüncüsü, nef' ve zararı, iyi ve kötüyü birbirinden temyiz için kuvve-i akliye-i melekiyedir."

"Lâkin, insandaki bu kuvvetlere şeriatça bir had ve bir nihayet tayin edilmişse de, fıtraten tayin edilmemiş olduğundan, bu kuvvetlerin her birisi, tefrit, vasat, ifrat namıyla üç mertebeye ayrılırlar."(1)

Tarafgirlik, inat ve hasedin kin ve düşmanlığı körüklediği çok açık bir gerçektir. İnsan durup dururken kimseye düşman olmaz ya tarafgirlik duygusu ile ya çekememezlik hissiyatı ile düşman olur.

Yani bütün kötü hasletlerin temeli şehvet, öfke ve yoldan çıkmış akıldır. Lakin kin ve düşmanlığı tetikleme, körükleme ve tahrik etme açısından, hasetlik ve tarafgirliğin etkisini inkâr etmek mümkün değildir. Etrafımıza baktığımızda bile bunun binlerce örneğini görebiliriz.

Yani insan "önce düşman olur, sonra haset eder" değil, "önce haset eder, sonra düşman olur" tezi daha manalı ve makuldür. İmam-ı Gazali Hazretlerinin ifadesini kuvve-i gadabiyenin temel bir duygu olması açısından değerlendirebiliriz. Ya da bazen sebep netice, netice de sebep olabilir, kısır döngüde olduğu gibi.

(1) bk. İşârâtü'l-İ'câz, Fâtiha Sûresi Tefsiri.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editör

Kategorisi: Birinci Mebhas, Giriş | Yazar: Sorularla Risale | Okunma Sayısı: 2186 | Word indir | Pdf indir
Paylaş
BENZER SORULAR
Yükleniyor...