"Benî beşerde ona intisap eden, bir dirhem zararını bin lira milletin menfaatine fedâ etmeyen, hem de menfaatini ızrar-ı nâsta gören,.." Açıklar mısınız?


"Benî beşerde ona intisap eden, bir dirhem zararını bin lira milletin menfaatine fedâ etmeyen, hem de menfaatini ızrar-ı nâsta gören, hem de muvazenesiz, muhakemesiz mânâ veren, hem de meyl-i intikam ve garaz-ı şahsîsini feda etmediği halde mağrurane millete ruhunu feda etmek dâvâsında bulunan, hem de beylik veya tavâif-i mülûk mukaddemesi olan muhtariyet veya istibdad-ı mutlak mânâsıyla bir cumhuriyet gibi gayr-ı mâkul fikirlerde bulunan, hem de zulüm görmüş, kin bağlamış, hürriyet ve meşrutiyetin birinci ihsanı olan af ve istirahat-i umumiyeyi fikr-i intikamına yediremediğinden, herkesin âsabına dokundurmakla, tâ heyecana gelip terbiye görmekle teşeffi isteyenlerdir."(1) 

Bu paragrafta özet olarak cumhuriyeti istemeyenlerin hangi sebeplerden dolayı istemedikleri birer cümle ile izah ediliyor.

Cumhuriyete karşı olanlardan kimisi şahsi çıkarlarına ters düştüğü için, kimisi cumhuriyeti iyi anlamayıp kendi kafasına göre yorumladığı için, kimisi şahsi kindar yapısına uygun düşmediği için, (zira cumhuriyette kanunlar vardır, kimse şahsi ve keyfi intikam ile hareket edemez), kimisi beylik ve küçük devletçik anlayışını cumhuriyete feda edememesinden dolayı cumhuriyete karşı çıkıyor. 

Ayrıca baskı ve zulme alışmış birisi için cumhuriyet ve demokrasinin birinci gereği ve en önemli erdemi olan kamu yararı ve af, kabullenilmesi zor ve yedirilmesi mümkün olmayan bir durumdur. Halyile zulüm ve intikam fıtratlarına  mizaç haline gelmiş kimseler, cumhuriyet ve demokrasiye karşı çıkıyorlar. Ve halkı cumhuriyete karşı kışkırtıyorlar.

(1) bk. Münazarat, Sualler ve Cevaplar.